Sách giáo khoa Toán 10 Tập hai

Giải Bài 6.22 trang 27 SGK Toán 10

Bài tập cuối Bài 17. Phương trình quy về phương trình bậc hai   Đã kiểm chéo

Đề bài

Cho tứ giác ABCDABCD có AB⊥CDAB \perp CD; AB=2AB = 2; BC=13BC = 13; CD=8CD = 8; DA=5DA = 5 (H.6.21). Gọi HH là giao điểm của ABAB và CDCD và đặt x=AHx = AH. Hãy thiết lập một phương trình để tính độ dài xx, từ đó tính diện tích tứ giác ABCDABCD.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 27 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 6.21: Góc tại H vuông (HD vuông góc HB). Trên đường thẳng đứng từ trên xuống: H, rồi A, rồi B. Đoạn HA = x, đoạn AB = 2 (A nằm giữa H và B). Trên đường thẳng ngang từ H sang phải: H, rồi D, rồi C, với DC = 8. HD là đoạn nằm ngang (nét đứt từ H đến D). Đoạn AD = 5 nối A với D. Đoạn BC = 13 nối B với C. Góc H là góc vuông giữa HD và HA. Như vậy AB và CD cắt nhau kéo dài tại H vuông góc.

Lời giải

Thiết lập phương trình tính xx.

Theo giả thiết AB⊥CDAB \perp CD tại HH, nên hai tam giác AHDAHD và BHCBHC đều vuông tại HH.

Vì AA nằm giữa HH và BB với AH=xAH = x, AB=2AB = 2 nên HB=x+2HB = x + 2.

a) Xét tam giác vuông AHDAHD (vuông tại HH), theo định lí Pythagore:
HD2=AD2−AH2=52−x2=25−x2.HD^2 = AD^2 - AH^2 = 5^2 - x^2 = 25 - x^2.
Suy ra HD=25−x2HD = \sqrt{25 - x^2} (điều kiện 0≤x≤50 \le x \le 5).

Vì DD nằm giữa HH và CC với DC=8DC = 8 nên:
HC=HD+8=25−x2+8.HC = HD + 8 = \sqrt{25 - x^2} + 8.

b) Xét tam giác vuông BHCBHC (vuông tại HH), theo định lí Pythagore BH2+HC2=BC2BH^2 + HC^2 = BC^2:
(x+2)2+(25−x2+8)2=132.(x + 2)^2 + \left(\sqrt{25 - x^2} + 8\right)^2 = 13^2.

Khai triển:
x2+4x+4+(25−x2)+1625−x2+64=169x^2 + 4x + 4 + (25 - x^2) + 16\sqrt{25 - x^2} + 64 = 169
4x+93+1625−x2=1694x + 93 + 16\sqrt{25 - x^2} = 169
1625−x2=76−4x16\sqrt{25 - x^2} = 76 - 4x
425−x2=19−x.(∗)4\sqrt{25 - x^2} = 19 - x. \quad (*)

Đây là phương trình (quy về bậc hai) để tính xx.

c) Giải phương trình (∗)(*). Điều kiện 19−x≥019 - x \ge 0 (luôn đúng vì 0≤x≤50 \le x \le 5). Bình phương hai vế:
16(25−x2)=(19−x)216(25 - x^2) = (19 - x)^2
400−16x2=361−38x+x2400 - 16x^2 = 361 - 38x + x^2
17x2−38x−39=0.17x^2 - 38x - 39 = 0.
Biệt thức Δ=(−38)2+4⋅17⋅39=1444+2652=4096=642\Delta = (-38)^2 + 4 \cdot 17 \cdot 39 = 1444 + 2652 = 4096 = 64^2.
x=38+6434=3hoặcx=38−6434=−1317<0 (loại).x = \frac{38 + 64}{34} = 3 \quad \text{hoặc} \quad x = \frac{38 - 64}{34} = -\frac{13}{17} < 0 \ (\text{loại}).
Thử lại x=3x = 3 vào (∗)(*): 425−9=4⋅4=164\sqrt{25 - 9} = 4 \cdot 4 = 16 và 19−3=1619 - 3 = 16 — thỏa mãn.

Vậy x=AH=3x = AH = 3.

d) Tính diện tích tứ giác ABCDABCD.

Với x=3x = 3: HD=25−9=4HD = \sqrt{25 - 9} = 4, HB=3+2=5HB = 3 + 2 = 5, HC=4+8=12HC = 4 + 8 = 12.

Tứ giác ABCDABCD chính là phần tam giác vuông lớn BHCBHC bỏ đi tam giác vuông nhỏ AHDAHD:
SABCD=SBHC−SAHD=12⋅HB⋅HC−12⋅HA⋅HD=12⋅5⋅12−12⋅3⋅4=30−6=24.S_{ABCD} = S_{BHC} - S_{AHD} = \frac{1}{2} \cdot HB \cdot HC - \frac{1}{2} \cdot HA \cdot HD = \frac{1}{2}\cdot 5 \cdot 12 - \frac{1}{2}\cdot 3 \cdot 4 = 30 - 6 = 24.

Vậy diện tích tứ giác ABCDABCD bằng 2424 (đơn vị diện tích).

Đáp số

Phương trình: 425−x2=19−x4\sqrt{25 - x^2} = 19 - x, tức 17x2−38x−39=017x^2 - 38x - 39 = 0HD=25−x2HD = \sqrt{25 - x^2}, HC=25−x2+8HC = \sqrt{25 - x^2} + 8x=AH=3x = AH = 3SABCD=24S_{ABCD} = 24

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.