Giải Vận dụng 1 trang 45 SGK Toán 10
Đề bài
Bên trong một hồ bơi, người ta dự định thiết kế hai bể sục nửa hình tròn bằng nhau và một bể sục hình tròn (H.7.15a) để người bơi có thể ngồi tựa lưng vào thành các bể sục thư giãn. Hãy tìm bán kính của các bể sục để tổng chu vi của ba bể là 32 m mà tổng diện tích (chiếm hồ bơi) là nhỏ nhất. Trong tính toán, lấy , độ dài tính theo mét và làm tròn tới chữ số thập phân thứ hai.
Hướng dẫn
– Gọi bán kính bể hình tròn và bể nửa hình tròn tương ứng là , (m). Khi đó, tổng chu vi ba bể là 32 m khi và chỉ khi
.
– Gọi tổng diện tích của ba bể sục là (). Khi đó
.
– Trong mặt phẳng toạ độ , xét đường tròn : có tâm , bán kính và đường thẳng : . Khi đó bài toán được chuyển thành: Tìm nhỏ nhất để và có ít nhất một điểm chung, với hoành độ và tung độ đều là các số dương (H.7.15b).
Hình 7.15a: Sơ đồ hồ bơi hình chữ nhật nhìn từ trên xuống, bên trong có hai bể sục nửa hình tròn bằng nhau (vẽ nét đỏ ở hai góc trên) và một bể sục hình tròn (vẽ nét đỏ ở phía dưới). Xung quanh có ghế tắm nắng và cây xanh. Hình 7.15b: Hệ trục toạ độ , đường tròn tâm màu đỏ, đường thẳng màu xanh tiếp xúc (cắt) đường tròn, là chân đường vuông góc hạ từ xuống (góc vuông đánh dấu tại ), đi qua góc phần tư thứ nhất với hoành độ và tung độ dương.
Lời giải
Thiết lập bài toán
Gọi bán kính bể sục hình tròn là (m) và bán kính mỗi bể sục nửa hình tròn là (m), với .
- Chu vi bể hình tròn: .
- Chu vi mỗi bể nửa hình tròn (gồm nửa đường tròn và đường kính): ; hai bể bằng nhau nên tổng là .
Tổng chu vi ba bể bằng 32 m:
Thay : , tức . Chia hai vế cho 4:
Tổng diện tích
Diện tích bể hình tròn là ; hai nửa hình tròn ghép lại cho diện tích . Vậy tổng diện tích
Chuyển về bài toán hình học
Trong mặt phẳng , điểm với nằm trên đường thẳng , và là bình phương khoảng cách từ tới . Do đó nằm trên đường tròn tâm , bán kính .
Bài toán trở thành: tìm nhỏ nhất để và có điểm chung (với hoành độ, tung độ dương).
và có điểm chung khi và chỉ khi . Vậy nhỏ nhất khi
nghĩa là tiếp xúc tại chân đường vuông góc hạ từ xuống .
Tính nhỏ nhất
Tìm (toạ độ điểm tiếp xúc )
là hình chiếu vuông góc của trên :
Suy ra
Cả hai đều dương nên thuộc góc phần tư thứ nhất, thoả điều kiện bài toán.
Diện tích nhỏ nhất
Kiểm tra lại: (thoả ). và (khớp).
Kết luận: Bán kính bể sục hình tròn là m, bán kính mỗi bể sục nửa hình tròn là m; khi đó tổng diện tích ba bể nhỏ nhất, bằng khoảng .
Đáp số
Lưu ý: đề có thể thiếu phần cuối (chạy sang trang)
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.