Sách giáo khoa Toán 10 Tập hai

Giải Bài 7.14 trang 47 SGK Toán 10

Bài 21. Đường tròn trong mặt phẳng tọa độ   Đã kiểm chéo

Đề bài

Hãy cho biết phương trình nào dưới đây là phương trình của một đường tròn và tìm tâm, bán kính của đường tròn tương ứng.

a) x2+y2+xy+4x−2=0x^2 + y^2 + xy + 4x - 2 = 0;

b) x2+y2−2x−4y+5=0x^2 + y^2 - 2x - 4y + 5 = 0;

c) x2+y2+6x−8y+1=0x^2 + y^2 + 6x - 8y + 1 = 0.

Lời giải

Nhận xét chung. Phương trình x2+y2−2ax−2by+c=0x^2+y^2-2ax-2by+c=0 là phương trình đường tròn khi và chỉ khi:
- Không chứa số hạng xyxy và hệ số của x2x^2, y2y^2 bằng nhau (ở đây đều bằng 11);
- a2+b2−c>0a^2+b^2-c>0.

Khi đó đường tròn có tâm I(a;b)I(a;b) và bán kính R=a2+b2−cR=\sqrt{a^2+b^2-c}.

a) x2+y2+xy+4x−2=0x^2+y^2+xy+4x-2=0.

Phương trình này chứa số hạng xyxy nên không có dạng x2+y2−2ax−2by+c=0x^2+y^2-2ax-2by+c=0. Do đó đây không phải là phương trình đường tròn.

b) x2+y2−2x−4y+5=0x^2+y^2-2x-4y+5=0.

Đồng nhất với x2+y2−2ax−2by+c=0x^2+y^2-2ax-2by+c=0 ta được:
−2a=−2⇒a=1,−2b=−4⇒b=2,c=5.-2a=-2\Rightarrow a=1,\quad -2b=-4\Rightarrow b=2,\quad c=5.
Xét a2+b2−c=12+22−5=1+4−5=0a^2+b^2-c=1^2+2^2-5=1+4-5=0.

Vì a2+b2−c=0a^2+b^2-c=0 (không lớn hơn 00) nên đây không phải là phương trình đường tròn. (Thực chất (x−1)2+(y−2)2=0(x-1)^2+(y-2)^2=0 chỉ biểu diễn một điểm (1;2)(1;2).)

c) x2+y2+6x−8y+1=0x^2+y^2+6x-8y+1=0.

Đồng nhất với x2+y2−2ax−2by+c=0x^2+y^2-2ax-2by+c=0 ta được:
−2a=6⇒a=−3,−2b=−8⇒b=4,c=1.-2a=6\Rightarrow a=-3,\quad -2b=-8\Rightarrow b=4,\quad c=1.
Xét a2+b2−c=(−3)2+42−1=9+16−1=24>0a^2+b^2-c=(-3)^2+4^2-1=9+16-1=24>0.

Vậy đây là phương trình đường tròn, có:
- Tâm I(−3;4)I(-3;4);
- Bán kính R=24=26R=\sqrt{24}=2\sqrt{6}.

Kiểm tra lại (ý c): (x+3)2+(y−4)2=x2+6x+9+y2−8y+16=x2+y2+6x−8y+25(x+3)^2+(y-4)^2 = x^2+6x+9+y^2-8y+16 = x^2+y^2+6x-8y+25. Để bằng vế trái ban đầu thì (x+3)2+(y−4)2−24=x2+y2+6x−8y+1(x+3)^2+(y-4)^2-24 = x^2+y^2+6x-8y+1 (đúng). Suy ra (x+3)2+(y−4)2=24(x+3)^2+(y-4)^2=24, tâm I(−3;4)I(-3;4), R=26R=2\sqrt{6} — khớp.

Đáp số

Không phải phương trình đường tròn (có số hạng xyxy)Không phải phương trình đường tròn (vì a2+b2−c=0a^2+b^2-c=0)Là đường tròn, tâm I(−3;4)I(-3;4), bán kính R=26R=2\sqrt{6}

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.