Sách giáo khoa Toán 10 Tập hai

Giải Bài 7.24 trang 56 SGK Toán 10

Bài 22. Ba đường conic   Đã kiểm chéo

Đề bài

Có hai trạm phát tín hiệu vô tuyến đặt tại hai vị trí AA, BB cách nhau 300 km. Tại cùng một thời điểm, hai trạm cùng phát tín hiệu với vận tốc 292 000 km/s để một tàu thuỷ thu và đo độ lệch thời gian. Tín hiệu từ AA đến sớm hơn tín hiệu từ BB là 0,0005 s. Từ thông tin trên, ta có thể xác định được tàu thuỷ thuộc đường hypebol nào? Viết phương trình chính tắc của hypebol đó theo đơn vị kilômét.

Lời giải

Thiết lập bài toán.

Gọi MM là vị trí tàu thuỷ. Tín hiệu từ AA đến tàu sớm hơn tín hiệu từ BB là t=0,0005t = 0{,}0005 s, nghĩa là quãng đường từ BB đến tàu dài hơn quãng đường từ AA đến tàu. Vì hai tín hiệu truyền cùng vận tốc v=292 000v = 292\,000 km/s, hiệu hai khoảng cách là:

MB−MA=v⋅t=292 000×0,0005=146 (km).MB - MA = v\cdot t = 292\,000 \times 0{,}0005 = 146 \text{ (km)}.

Như vậy ∣MA−MB∣=146|MA - MB| = 146 km không đổi (và dương, nhỏ hơn AB=300AB = 300 km), nên tàu thuỷ nằm trên một hypebol nhận AA, BB làm hai tiêu điểm. (Vì tín hiệu từ AA đến sớm hơn nên tàu ở gần AA hơn, tức thuộc nhánh gần AA.)

Viết phương trình chính tắc.

Chọn hệ trục toạ độ sao cho hai tiêu điểm là AA, BB nằm trên trục OxOx, đối xứng qua gốc OO. Khi đó hypebol có phương trình chính tắc:

x2a2−y2b2=1.\frac{x^2}{a^2} - \frac{y^2}{b^2} = 1.

- Hiệu khoảng cách: 2a=146⇒a=73⇒a2=732=5329.2a = 146 \Rightarrow a = 73 \Rightarrow a^2 = 73^2 = 5329.
- Khoảng cách hai tiêu điểm: 2c=AB=300⇒c=150⇒c2=22 500.2c = AB = 300 \Rightarrow c = 150 \Rightarrow c^2 = 22\,500.
- Suy ra b2=c2−a2=22 500−5329=17 171.b^2 = c^2 - a^2 = 22\,500 - 5329 = 17\,171.

Kết luận. Phương trình chính tắc của hypebol (đơn vị kilômét) là:

x25329−y217 171=1.\frac{x^2}{5329} - \frac{y^2}{17\,171} = 1.

Kiểm tra lại. a=73<c=150a = 73 < c = 150 (thoả điều kiện hypebol), và b2=1502−732=22500−5329=17171>0b^2 = 150^2 - 73^2 = 22500 - 5329 = 17171 > 0. Hiệu khoảng cách 2a=1462a = 146 km đúng bằng v⋅tv\cdot t. Đáp số hợp lí.

Đáp số

x25329−y217171=1\dfrac{x^2}{5329} - \dfrac{y^2}{17171} = 1 (với a2=5329a^2 = 5329, b2=17171b^2 = 17171)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.