Sách giáo khoa Toán 10 Tập một

Giải Hoạt động 2 trang 68 SGK Toán 10

Bài 11. Tích vô hướng của hai vecto   Đã kiểm chéo

Đề bài

Cho hai vectơ cùng phương u⃗=(x;y)\vec{u}=(x;y) và v⃗=(kx;ky)\vec{v}=(kx;ky). Hãy kiểm tra công thức u⃗⋅v⃗=k(x2+y2)\vec{u}\cdot\vec{v}=k(x^2+y^2) theo từng trường hợp sau:

a) u⃗=0⃗\vec{u}=\vec{0};

b) u⃗≠0⃗\vec{u}\neq\vec{0} và k≥0k\geq 0;

c) u⃗≠0⃗\vec{u}\neq\vec{0} và k<0k<0.

Lời giải

Ta sử dụng định nghĩa tích vô hướng: u⃗⋅v⃗=∣u⃗∣ ∣v⃗∣cos⁡(u⃗,v⃗)\vec{u}\cdot\vec{v}=|\vec{u}|\,|\vec{v}|\cos(\vec{u},\vec{v}), với quy ước nếu một trong hai vectơ bằng 0⃗\vec{0} thì u⃗⋅v⃗=0\vec{u}\cdot\vec{v}=0. Ở đây u⃗=(x;y)\vec{u}=(x;y) nên ∣u⃗∣=x2+y2|\vec{u}|=\sqrt{x^2+y^2}, và v⃗=(kx;ky)=ku⃗\vec{v}=(kx;ky)=k\vec{u} nên ∣v⃗∣=∣k∣ ∣u⃗∣=∣k∣x2+y2|\vec{v}|=|k|\,|\vec{u}|=|k|\sqrt{x^2+y^2}.

a) u⃗=0⃗\vec{u}=\vec{0}

Khi u⃗=0⃗\vec{u}=\vec{0} thì x=0, y=0x=0,\ y=0, suy ra v⃗=(0;0)=0⃗\vec{v}=(0;0)=\vec{0}. Theo quy ước, tích vô hướng có một vectơ bằng 0⃗\vec{0} nên:
u⃗⋅v⃗=0.\vec{u}\cdot\vec{v}=0.
Mặt khác k(x2+y2)=k⋅0=0k(x^2+y^2)=k\cdot 0=0. Vậy u⃗⋅v⃗=k(x2+y2)\vec{u}\cdot\vec{v}=k(x^2+y^2) đúng.

b) u⃗≠0⃗\vec{u}\neq\vec{0} và k≥0k\geq 0

- Nếu k=0k=0 thì v⃗=0⃗\vec{v}=\vec{0}, nên u⃗⋅v⃗=0=k(x2+y2)\vec{u}\cdot\vec{v}=0=k(x^2+y^2) (vì k=0k=0).
- Nếu k>0k>0 thì v⃗=ku⃗\vec{v}=k\vec{u} cùng hướng với u⃗\vec{u}, do đó (u⃗,v⃗)=0∘(\vec{u},\vec{v})=0^\circ và cos⁡0∘=1\cos 0^\circ=1. Lúc này ∣v⃗∣=kx2+y2|\vec{v}|=k\sqrt{x^2+y^2}. Suy ra:
u⃗⋅v⃗=∣u⃗∣ ∣v⃗∣cos⁡0∘=x2+y2⋅kx2+y2⋅1=k(x2+y2).\vec{u}\cdot\vec{v}=|\vec{u}|\,|\vec{v}|\cos 0^\circ=\sqrt{x^2+y^2}\cdot k\sqrt{x^2+y^2}\cdot 1=k(x^2+y^2).

Vậy với k≥0k\geq 0 ta luôn có u⃗⋅v⃗=k(x2+y2)\vec{u}\cdot\vec{v}=k(x^2+y^2) đúng.

c) u⃗≠0⃗\vec{u}\neq\vec{0} và k<0k<0

Khi k<0k<0 thì v⃗=ku⃗\vec{v}=k\vec{u} ngược hướng với u⃗\vec{u}, do đó (u⃗,v⃗)=180∘(\vec{u},\vec{v})=180^\circ và cos⁡180∘=−1\cos 180^\circ=-1. Vì k<0k<0 nên ∣k∣=−k|k|=-k, suy ra ∣v⃗∣=−kx2+y2|\vec{v}|=-k\sqrt{x^2+y^2}. Khi đó:
u⃗⋅v⃗=∣u⃗∣ ∣v⃗∣cos⁡180∘=x2+y2⋅(−k)x2+y2⋅(−1)=k(x2+y2).\vec{u}\cdot\vec{v}=|\vec{u}|\,|\vec{v}|\cos 180^\circ=\sqrt{x^2+y^2}\cdot(-k)\sqrt{x^2+y^2}\cdot(-1)=k(x^2+y^2).

Vậy với k<0k<0 ta cũng có u⃗⋅v⃗=k(x2+y2)\vec{u}\cdot\vec{v}=k(x^2+y^2) đúng.

Kết luận: Trong mọi trường hợp, công thức u⃗⋅v⃗=k(x2+y2)\vec{u}\cdot\vec{v}=k(x^2+y^2) luôn đúng (đpcm).

Đáp số

đpcmđpcmđpcm

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.