Sách giáo khoa Toán 10 Tập hai

Giải Hoạt động 3 trang 73 SGK Toán 10

Bài 25. Nhị thức Newton   Đã kiểm chéo

Đề bài

Sơ đồ hình cây của khai triển (a+b)4(a+b)^4 được mô tả như Hình 8.9. Sau khi khai triển, ta thu được một tổng gồm 242^4 (theo quy tắc nhân) đơn thức có dạng x⋅y⋅z⋅tx\cdot y\cdot z\cdot t, trong đó mỗi x, y, z, tx,\,y,\,z,\,t là aa hoặc bb. Chẳng hạn, nếu x, y, tx,\,y,\,t là aa, còn zz là bb thì ta có đơn thức a⋅a⋅b⋅aa\cdot a\cdot b\cdot a, thu gọn là a3ba^3b. Để có đơn thức này, thì trong 4 nhân tử x, y, z, tx,\,y,\,z,\,t có 1 nhân tử là bb, 3 nhân tử còn lại là aa. Khi đó số đơn thức đồng dạng với a3ba^3b trong tổng là C41C_4^1.

Lập luận tương tự trên, dùng kiến thức về tổ hợp, hãy cho biết trong tổng nêu trên, có bao nhiêu đơn thức đồng dạng với mỗi đơn thức thu gọn sau:
a4a^4; a3ba^3b; a2b2a^2b^2; ab3ab^3; b4b^4.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 73 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 8.9 — Sơ đồ hình cây của (a+b)4(a+b)^4: từ một gốc tỏa ra 2 nhánh aa và bb; mỗi nhánh lại tỏa ra 2 nhánh aa, bb (tầng 2); tiếp tục tỏa 2 nhánh aa, bb (tầng 3); rồi tỏa 2 nhánh aa, bb (tầng 4). Tổng cộng có 24=162^4=16 đường đi từ gốc đến ngọn, mỗi đường cho một đơn thức dạng tích 4 nhân tử, mỗi nhân tử là aa hoặc bb.

Lời giải

Mỗi đơn thức trong tổng là tích của 4 nhân tử x,y,z,tx, y, z, t, mỗi nhân tử là aa hoặc bb. Để thu được một đơn thức thu gọn dạng a4−kbka^{4-k}b^{k}, ta cần chọn trong 4 vị trí x,y,z,tx, y, z, t đúng kk vị trí là bb (các vị trí còn lại là aa). Số cách chọn kk vị trí trong 4 vị trí chính là số tổ hợp chập kk của 4, tức C4kC_4^{k}. Vậy số đơn thức đồng dạng với a4−kbka^{4-k}b^{k} bằng C4kC_4^{k}.

a) Với a4a^4 (tức k=0k=0, không có nhân tử nào là bb): số đơn thức đồng dạng là C40=1C_4^0 = 1.

b) Với a3ba^3b (tức k=1k=1, có 1 nhân tử là bb): số đơn thức đồng dạng là C41=4C_4^1 = 4.

c) Với a2b2a^2b^2 (tức k=2k=2, có 2 nhân tử là bb): số đơn thức đồng dạng là C42=6C_4^2 = 6.

d) Với ab3ab^3 (tức k=3k=3, có 3 nhân tử là bb): số đơn thức đồng dạng là C43=4C_4^3 = 4.

e) Với b4b^4 (tức k=4k=4, cả 4 nhân tử đều là bb): số đơn thức đồng dạng là C44=1C_4^4 = 1.

Kiểm tra: Tổng số đơn thức là C40+C41+C42+C43+C44=1+4+6+4+1=16=24C_4^0 + C_4^1 + C_4^2 + C_4^3 + C_4^4 = 1 + 4 + 6 + 4 + 1 = 16 = 2^4, đúng bằng tổng số đơn thức thu được theo quy tắc nhân.

Đáp số

a4a^4: C40=1C_4^0 = 1a3ba^3b: C41=4C_4^1 = 4a2b2a^2b^2: C42=6C_4^2 = 6ab3ab^3: C43=4C_4^3 = 4b4b^4: C44=1C_4^4 = 1

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.