Sách giáo khoa Toán 10 Tập hai

Giải Hoạt động 2 trang 94 SGK Toán 10

Một vài áp dụng của toán học trong vấn đề ước tính (hoạt động thực hành trải nghiệm)   Đã kiểm chéo

Đề bài

Đánh giá sai số của ước tính

Trong tiết thực hành trải nghiệm của lớp 10A, tổ của Hà đã thực hiện các bước trên, trong đó lặp lại bước 3 thêm hai lần: lần hai lấy 1 cốc lạc, lần ba lấy 1,5 cốc lạc và thu được kết quả như sau:

| Lần thứ | Số hạt (nn) | Số hạt có đánh dấu (kk) |
|---|---|---|
| 1 | 51 | 4 |
| 2 | 103 | 11 |
| 3 | 155 | 16 |

*Bảng 1. Kết quả thí nghiệm*

Giả sử số hạt lạc trong túi đựng là 1 000 (N=1 000N = 1\,000) và số hạt được đánh dấu là 100 (M=100M = 100). Kí hiệu N^\widehat{N} là số quy tròn đến hàng đơn vị của đại lượng M⋅nkM \cdot \dfrac{n}{k}.

Dựa vào dữ liệu trong Bảng 1, em hãy hoàn thành bảng tính theo mẫu sau:

| Lần | NN | MM | nn | kk | N^\widehat{N} | Sai số tuyệt đối | Sai số tương đối |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 1 000 | 100 | 51 | 4 | ? | ? | ? |
| 2 | 1 000 | 100 | ? | ? | ? | ? | ? |
| 3 | 1 000 | 100 | ? | ? | ? | ? | ? |

*Bảng 2. Tính sai số*

Em có nhận xét gì về sai số của việc tính xấp xỉ số hạt lạc trong túi khi nn càng lớn?

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 94 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Có hai bảng số liệu (đã nêu trong đề). Bảng 1 gồm các cột: Lần thứ, Số hạt (n), Số hạt có đánh dấu (k) với 3 dòng: (1; 51; 4), (2; 103; 11), (3; 155; 16). Bảng 2 là bảng mẫu cần hoàn thành với các cột N, M, n, k, N mũ, Sai số tuyệt đối, Sai số tương đối; nhiều ô để dấu '?'. Bên phải có hình minh họa một đống hạt lạc (đậu phộng) và một nhóm nhỏ các hạt lạc đã được đánh dấu bằng dấu gạch chéo.

Lời giải

Công thức sử dụng. Với mỗi lần thí nghiệm, ta coi N=1 000N=1\,000 là số đúng và N^\widehat{N} (số quy tròn đến hàng đơn vị của M⋅nkM\cdot\dfrac{n}{k}) là số gần đúng.

- Sai số tuyệt đối: Δ=∣N−N^∣\Delta = \left| N - \widehat{N}\right|.
- Sai số tương đối: δ=Δ∣N^∣\delta = \dfrac{\Delta}{\left|\widehat{N}\right|} (viết dưới dạng phần trăm).

a) Lần 1 (n=51, k=4n=51,\ k=4)

M⋅nk=100⋅514=51004=1275⇒N^=1275.M\cdot\frac{n}{k}=100\cdot\frac{51}{4}=\frac{5100}{4}=1275 \Rightarrow \widehat{N}=1275.

Δ=∣1000−1275∣=275.\Delta=\left|1000-1275\right|=275.

δ=2751275≈0,216=21,6%.\delta=\frac{275}{1275}\approx 0{,}216=21{,}6\%.

b) Lần 2 (n=103, k=11n=103,\ k=11)

M⋅nk=100⋅10311=1030011≈936,36⇒N^=936.M\cdot\frac{n}{k}=100\cdot\frac{103}{11}=\frac{10300}{11}\approx 936{,}36 \Rightarrow \widehat{N}=936.

Δ=∣1000−936∣=64.\Delta=\left|1000-936\right|=64.

δ=64936≈0,068=6,8%.\delta=\frac{64}{936}\approx 0{,}068=6{,}8\%.

c) Lần 3 (n=155, k=16n=155,\ k=16)

M⋅nk=100⋅15516=1550016=968,75⇒N^=969.M\cdot\frac{n}{k}=100\cdot\frac{155}{16}=\frac{15500}{16}=968{,}75 \Rightarrow \widehat{N}=969.

Δ=∣1000−969∣=31.\Delta=\left|1000-969\right|=31.

δ=31969≈0,032=3,2%.\delta=\frac{31}{969}\approx 0{,}032=3{,}2\%.

Bảng 2 sau khi hoàn thành:

| Lần | NN | MM | nn | kk | N^\widehat{N} | Sai số tuyệt đối | Sai số tương đối |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 1 000 | 100 | 51 | 4 | 1 275 | 275 | ≈21,6%\approx 21{,}6\% |
| 2 | 1 000 | 100 | 103 | 11 | 936 | 64 | ≈6,8%\approx 6{,}8\% |
| 3 | 1 000 | 100 | 155 | 16 | 969 | 31 | ≈3,2%\approx 3{,}2\% |

Nhận xét. Khi số hạt lấy ra nn càng lớn thì cả sai số tuyệt đối lẫn sai số tương đối của việc ước tính số hạt lạc trong túi càng nhỏ. Nghĩa là mẫu thử càng lớn thì giá trị ước tính N^\widehat{N} càng gần với số hạt thực tế N=1 000N=1\,000, kết quả xấp xỉ càng chính xác và đáng tin cậy.

Đáp số

Lần 1: N^=1275\widehat{N}=1275; sai số tuyệt đối 275275; sai số tương đối ≈21,6%\approx 21{,}6\%Lần 2: N^=936\widehat{N}=936; sai số tuyệt đối 6464; sai số tương đối ≈6,8%\approx 6{,}8\%Lần 3: N^=969\widehat{N}=969; sai số tuyệt đối 3131; sai số tương đối ≈3,2%\approx 3{,}2\%Nhận xét: nn càng lớn thì sai số càng nhỏ, ước tính càng chính xác

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.