Sách giáo khoa Toán 10 Tập một

Giải Bài 5.12 trang 88 SGK Toán 10

Bài 14. Các số đặc trưng đo độ phân tán   Đã kiểm chéo

Đề bài

Cho hai biểu đồ chấm điểm biểu diễn hai mẫu số liệu A, B như sau:
(Số chấm trên mỗi giá trị biểu diễn cho tần số của giá trị đó.)
Không tính toán, hãy cho biết:

a) Hai mẫu số liệu này có cùng khoảng biến thiên và số trung bình không?

b) Mẫu số liệu nào có phương sai lớn hơn?

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 88 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hai biểu đồ chấm điểm trên trục số từ 3 đến 9.
Mẫu A (các giá trị trải đều từ 3 đến 9): giá trị 3 có 1 chấm, 4 có 1 chấm, 5 có 2 chấm, 6 có 3 chấm, 7 có 2 chấm, 8 có 1 chấm, 9 có 1 chấm (phân bố gần như đối xứng quanh 6, trải rộng trên toàn khoảng 3–9).
Mẫu B (các giá trị tập trung ở giữa, có một giá trị tách ra ở 9): giá trị 3 có 1 chấm, 5 có 3 chấm, 6 có 4 chấm, 7 có 3 chấm, 9 có 1 chấm (tập trung dày quanh 5, 6, 7; cùng khoảng biến thiên từ 3 đến 9 như A).

Lời giải

a) So sánh khoảng biến thiên và số trung bình

Quan sát hai biểu đồ chấm điểm, cả hai mẫu đều có giá trị nhỏ nhất là 33 và giá trị lớn nhất là 99. Do đó khoảng biến thiên của hai mẫu bằng nhau:

RA=RB=9−3=6.R_A = R_B = 9 - 3 = 6.

Về số trung bình: cả hai mẫu đều có các chấm phân bố đối xứng quanh giá trị 66 (ở mẫu A: các giá trị 33 và 99, 44 và 88, 55 và 77 đối xứng từng cặp qua 66, còn 66 ở chính giữa; ở mẫu B: 33 và 99, 55 và 77 đối xứng qua 66, còn 66 ở giữa). Vì sự phân bố cân đối quanh 66 nên số trung bình của mỗi mẫu đều bằng:

xˉA=xˉB=6.\bar{x}_A = \bar{x}_B = 6.

Vậy hai mẫu số liệu có cùng khoảng biến thiên (=6=6) và cùng số trung bình (=6=6).

b) So sánh phương sai

Phương sai đo mức độ phân tán của các giá trị quanh số trung bình: số liệu càng phân tán xa số trung bình thì phương sai càng lớn.

- Ở mẫu A, các giá trị trải khá đều trên cả khoảng từ 33 đến 99, có nhiều điểm nằm xa số trung bình 66 (các giá trị 3,4,8,93,4,8,9 đều có mặt).
- Ở mẫu B, các giá trị tập trung dày quanh 5,6,75,6,7 (sát số trung bình 66), chỉ có một điểm tách ra ở 33 và một điểm ở 99.

Vì mẫu A có các số liệu nằm xa số trung bình nhiều hơn (phân tán rộng hơn), còn mẫu B tập trung sát số trung bình, nên:

sA2>sB2.s_A^2 > s_B^2.

Vậy mẫu A có phương sai lớn hơn.

Đáp số

Có: cùng khoảng biến thiên =6=6 và cùng số trung bình =6=6Mẫu A có phương sai lớn hơn

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.