Giải Bài 5.12 trang 88 SGK Toán 10
Đề bài
Cho hai biểu đồ chấm điểm biểu diễn hai mẫu số liệu A, B như sau:
(Số chấm trên mỗi giá trị biểu diễn cho tần số của giá trị đó.)
Không tính toán, hãy cho biết:
a) Hai mẫu số liệu này có cùng khoảng biến thiên và số trung bình không?
b) Mẫu số liệu nào có phương sai lớn hơn?
Hai biểu đồ chấm điểm trên trục số từ 3 đến 9.
Mẫu A (các giá trị trải đều từ 3 đến 9): giá trị 3 có 1 chấm, 4 có 1 chấm, 5 có 2 chấm, 6 có 3 chấm, 7 có 2 chấm, 8 có 1 chấm, 9 có 1 chấm (phân bố gần như đối xứng quanh 6, trải rộng trên toàn khoảng 3–9).
Mẫu B (các giá trị tập trung ở giữa, có một giá trị tách ra ở 9): giá trị 3 có 1 chấm, 5 có 3 chấm, 6 có 4 chấm, 7 có 3 chấm, 9 có 1 chấm (tập trung dày quanh 5, 6, 7; cùng khoảng biến thiên từ 3 đến 9 như A).
Lời giải
a) So sánh khoảng biến thiên và số trung bình
Quan sát hai biểu đồ chấm điểm, cả hai mẫu đều có giá trị nhỏ nhất là và giá trị lớn nhất là . Do đó khoảng biến thiên của hai mẫu bằng nhau:
Về số trung bình: cả hai mẫu đều có các chấm phân bố đối xứng quanh giá trị (ở mẫu A: các giá trị và , và , và đối xứng từng cặp qua , còn ở chính giữa; ở mẫu B: và , và đối xứng qua , còn ở giữa). Vì sự phân bố cân đối quanh nên số trung bình của mỗi mẫu đều bằng:
Vậy hai mẫu số liệu có cùng khoảng biến thiên () và cùng số trung bình ().
b) So sánh phương sai
Phương sai đo mức độ phân tán của các giá trị quanh số trung bình: số liệu càng phân tán xa số trung bình thì phương sai càng lớn.
- Ở mẫu A, các giá trị trải khá đều trên cả khoảng từ đến , có nhiều điểm nằm xa số trung bình (các giá trị đều có mặt).
- Ở mẫu B, các giá trị tập trung dày quanh (sát số trung bình ), chỉ có một điểm tách ra ở và một điểm ở .
Vì mẫu A có các số liệu nằm xa số trung bình nhiều hơn (phân tán rộng hơn), còn mẫu B tập trung sát số trung bình, nên:
Vậy mẫu A có phương sai lớn hơn.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.