Sách giáo khoa Toán 11 Tập một

Giải Vận dụng trang 35 SGK Toán 11

Bài 4. Phương trình lượng giác cơ bản   Đã kiểm chéo

Đề bài

Khi Mặt Trăng quay quanh Trái Đất, mặt đối diện với Trái Đất thường chỉ được Mặt Trời chiếu sáng một phần. Các pha của Mặt Trăng mô tả mức độ phần bề mặt của nó được Mặt Trời chiếu sáng. Khi góc giữa Mặt Trời, Trái Đất và Mặt Trăng là α\alpha (0°≤α≤360°)(0° \le \alpha \le 360°) thì tỉ lệ FF của phần Mặt Trăng được chiếu sáng cho bởi công thức
F=12(1−cos⁡α)F = \dfrac{1}{2}(1 - \cos\alpha).
(Theo usno.navy.mil).
Xác định góc α\alpha tương ứng với các pha sau của Mặt Trăng:

a) F=0F = 0 (trăng mới);

b) F=0,25F = 0,25 (trăng lưỡi liềm);

c) F=0,5F = 0,5 (trăng bán nguyệt đầu tháng hoặc trăng bán nguyệt cuối tháng);

d) F=1F = 1 (trăng tròn).

Lời giải

Từ công thức F=12(1−cos⁡α)F = \dfrac{1}{2}(1 - \cos\alpha) với 0°≤α≤360°0° \le \alpha \le 360°, ta rút ra cos⁡α=1−2F\cos\alpha = 1 - 2F, rồi giải phương trình lượng giác cơ bản tương ứng với từng pha.

a) F=0F = 0 (trăng mới)

12(1−cos⁡α)=0⇒1−cos⁡α=0⇒cos⁡α=1.\dfrac{1}{2}(1 - \cos\alpha) = 0 \Rightarrow 1 - \cos\alpha = 0 \Rightarrow \cos\alpha = 1.

Ta có cos⁡α=1=cos⁡0°\cos\alpha = 1 = \cos 0°, suy ra α=0°+k⋅360° (k∈Z)\alpha = 0° + k\cdot 360°\ (k \in \mathbb{Z}).

Vì 0°≤α≤360°0° \le \alpha \le 360° nên α=0°\alpha = 0° hoặc α=360°\alpha = 360°.

b) F=0,25F = 0{,}25 (trăng lưỡi liềm)

12(1−cos⁡α)=0,25⇒1−cos⁡α=0,5⇒cos⁡α=0,5.\dfrac{1}{2}(1 - \cos\alpha) = 0{,}25 \Rightarrow 1 - \cos\alpha = 0{,}5 \Rightarrow \cos\alpha = 0{,}5.

Ta có cos⁡α=12=cos⁡60°\cos\alpha = \dfrac{1}{2} = \cos 60°, suy ra α=±60°+k⋅360° (k∈Z)\alpha = \pm 60° + k\cdot 360°\ (k \in \mathbb{Z}).

Vì 0°≤α≤360°0° \le \alpha \le 360° nên α=60°\alpha = 60° hoặc α=300°\alpha = 300°.

c) F=0,5F = 0{,}5 (trăng bán nguyệt đầu tháng hoặc cuối tháng)

12(1−cos⁡α)=0,5⇒1−cos⁡α=1⇒cos⁡α=0.\dfrac{1}{2}(1 - \cos\alpha) = 0{,}5 \Rightarrow 1 - \cos\alpha = 1 \Rightarrow \cos\alpha = 0.

Ta có cos⁡α=0=cos⁡90°\cos\alpha = 0 = \cos 90°, suy ra α=90°+k⋅180° (k∈Z)\alpha = 90° + k\cdot 180°\ (k \in \mathbb{Z}).

Vì 0°≤α≤360°0° \le \alpha \le 360° nên α=90°\alpha = 90° (bán nguyệt đầu tháng) hoặc α=270°\alpha = 270° (bán nguyệt cuối tháng).

d) F=1F = 1 (trăng tròn)

12(1−cos⁡α)=1⇒1−cos⁡α=2⇒cos⁡α=−1.\dfrac{1}{2}(1 - \cos\alpha) = 1 \Rightarrow 1 - \cos\alpha = 2 \Rightarrow \cos\alpha = -1.

Ta có cos⁡α=−1=cos⁡180°\cos\alpha = -1 = \cos 180°, suy ra α=180°+k⋅360° (k∈Z)\alpha = 180° + k\cdot 360°\ (k \in \mathbb{Z}).

Vì 0°≤α≤360°0° \le \alpha \le 360° nên α=180°\alpha = 180°.

Đáp số

a) α=0°\alpha = 0° hoặc α=360°\alpha = 360°b) α=60°\alpha = 60° hoặc α=300°\alpha = 300°c) α=90°\alpha = 90° hoặc α=270°\alpha = 270°d) α=180°\alpha = 180°

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.