Sách giáo khoa Toán 11 Tập một

Giải Bài 1.21 trang 39 SGK Toán 11

Bài 4. Phương trình lượng giác cơ bản   Đã kiểm chéo

Đề bài

Một quả đạn pháo được bắn ra khỏi nòng pháo với vận tốc ban đầu v0=500v_0 = 500 m/s hợp với phương ngang một góc α\alpha. Trong Vật lí, ta biết rằng, nếu bỏ qua sức cản của không khí và coi quả đạn pháo được bắn ra từ mặt đất thì quỹ đạo của quả đạn tuân theo phương trình y=−g2v02cos⁡2αx2+xtan⁡αy = \dfrac{-g}{2v_0^2\cos^2\alpha}x^2 + x\tan\alpha, ở đó g=9,8g = 9{,}8 m/s2^2 là gia tốc trọng trường.

a) Tính theo góc bắn α\alpha tầm xa mà quả đạn đạt tới (tức là khoảng cách từ vị trí bắn đến điểm chạm đất của quả đạn).

b) Tìm góc bắn α\alpha để quả đạn trúng mục tiêu cách vị trí đặt khẩu pháo 22 000 m.

Lời giải

a) Tầm xa của quả đạn là hoành độ x>0x > 0 của điểm chạm đất, tức là nghiệm dương của phương trình y=0y = 0.

Ta có: −g2v02cos⁡2αx2+xtan⁡α=0\dfrac{-g}{2v_0^2\cos^2\alpha}x^2 + x\tan\alpha = 0

⇔x(−g2v02cos⁡2αx+tan⁡α)=0\Leftrightarrow x\left(\dfrac{-g}{2v_0^2\cos^2\alpha}x + \tan\alpha\right) = 0

⇔x=0\Leftrightarrow x = 0 (vị trí bắn) hoặc x=2v02cos⁡2αtan⁡αg=2v02sin⁡αcos⁡αg=v02sin⁡2αgx = \dfrac{2v_0^2\cos^2\alpha\tan\alpha}{g} = \dfrac{2v_0^2\sin\alpha\cos\alpha}{g} = \dfrac{v_0^2\sin 2\alpha}{g}.

Vậy tầm xa của quả đạn là L=v02sin⁡2αg=5002sin⁡2α9,8=250 0009,8sin⁡2α≈25 510sin⁡2αL = \dfrac{v_0^2\sin 2\alpha}{g} = \dfrac{500^2\sin 2\alpha}{9{,}8} = \dfrac{250\,000}{9{,}8}\sin 2\alpha \approx 25\,510\sin 2\alpha (m).

b) Quả đạn trúng mục tiêu cách vị trí đặt khẩu pháo 22 00022\,000 m khi L=22 000L = 22\,000, tức là

v02sin⁡2αg=22 000⇔sin⁡2α=22 000⋅9,85002=215 600250 000=0,8624\dfrac{v_0^2\sin 2\alpha}{g} = 22\,000 \Leftrightarrow \sin 2\alpha = \dfrac{22\,000 \cdot 9{,}8}{500^2} = \dfrac{215\,600}{250\,000} = 0{,}8624.

Vì 0∘<α<90∘0^\circ < \alpha < 90^\circ nên 0∘<2α<180∘0^\circ < 2\alpha < 180^\circ, do đó phương trình có hai nghiệm:

2α≈59∘36′⇒α≈29∘48′2\alpha \approx 59^\circ 36' \Rightarrow \alpha \approx 29^\circ 48'

hoặc 2α≈180∘−59∘36′=120∘24′⇒α≈60∘12′2\alpha \approx 180^\circ - 59^\circ 36' = 120^\circ 24' \Rightarrow \alpha \approx 60^\circ 12'.

Vậy góc bắn α≈29∘48′\alpha \approx 29^\circ 48' hoặc α≈60∘12′\alpha \approx 60^\circ 12' thì quả đạn trúng mục tiêu cách vị trí đặt khẩu pháo 22 00022\,000 m.

Đáp số

L = (v₀²sin2α)/g = (250 000/9,8)·sin2α ≈ 25 510·sin2α (m)α ≈ 29°48' hoặc α ≈ 60°12'

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.