Sách giáo khoa Toán 11 Tập một

Giải Bài 2.30 trang 57 SGK Toán 11

Bài tập cuối chương II   Đã kiểm chéo

Đề bài

Tìm ba số, biết theo thứ tự đó chúng lập thành cấp số cộng và có tổng bằng 21, và nếu lần lượt cộng thêm các số 2; 3; 9 vào ba số đó thì được ba số lập thành một cấp số nhân.

Lời giải

Gọi ba số theo cách của cấp số cộng.

Vì ba số lập thành cấp số cộng, ta gọi chúng là 7−d7-d; 77; 7+d7+d với công sai dd (dùng số hạng giữa làm tâm cho gọn).

Dùng giả thiết tổng bằng 21.

Thực ra tổng ba số là (7−d)+7+(7+d)=21(7-d)+7+(7+d)=21 với mọi dd, nên ta cần đặt chính xác: gọi ba số là a−da-d; aa; a+da+d. Tổng:
(a−d)+a+(a+d)=3a=21⇒a=7.(a-d)+a+(a+d)=3a=21\Rightarrow a=7.
Vậy ba số là 7−d7-d; 77; 7+d7+d.

Dùng giả thiết về cấp số nhân.

Cộng thêm lần lượt 22; 33; 99 ta được ba số:
(7−d)+2=9−d;7+3=10;(7+d)+9=16+d.(7-d)+2=9-d;\qquad 7+3=10;\qquad (7+d)+9=16+d.
Ba số này lập thành cấp số nhân nên số hạng giữa bình phương bằng tích hai số kề:
102=(9−d)(16+d).10^2=(9-d)(16+d).

Giải phương trình.
100=(9−d)(16+d)=144+9d−16d−d2=144−7d−d2.100=(9-d)(16+d)=144+9d-16d-d^2=144-7d-d^2.
d2+7d−44=0.d^2+7d-44=0.
Δ=72+4⋅44=49+176=225,Δ=15.\Delta=7^2+4\cdot44=49+176=225,\quad \sqrt{\Delta}=15.
d=−7+152=4hoặcd=−7−152=−11.d=\frac{-7+15}{2}=4\quad\text{hoặc}\quad d=\frac{-7-15}{2}=-11.

Tìm ba số và thử lại.

- Với d=4d=4: ba số là 3; 7; 113;\ 7;\ 11.
- Cấp số cộng: tổng 3+7+11=213+7+11=21 ✓ (công sai 44).
- Cộng 2;3;92;3;9 được 5; 10; 205;\ 10;\ 20: là cấp số nhân công bội 22 (vì 102=5⋅20=10010^2=5\cdot20=100) ✓.

- Với d=−11d=-11: ba số là 18; 7; −418;\ 7;\ -4.
- Cấp số cộng: tổng 18+7+(−4)=2118+7+(-4)=21 ✓ (công sai −11-11).
- Cộng 2;3;92;3;9 được 20; 10; 520;\ 10;\ 5: là cấp số nhân công bội 12\tfrac12 (vì 102=20⋅5=10010^2=20\cdot5=100) ✓.

Cả hai bộ số đều thỏa mãn.

Kết luận: Ba số cần tìm là 3; 7; 113;\ 7;\ 11 hoặc 18; 7; −418;\ 7;\ -4.

Đáp số

Ba số là 3; 7; 11 hoặc 18; 7; -4

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.