Sách giáo khoa Toán 11 Tập hai

Giải Bài 6.40 trang 26 SGK Toán 11

Bài tập cuối chương VI   Đã kiểm chéo

Đề bài

Vào năm 1938, nhà vật lí Frank Benford đã đưa ra một phương pháp để xác định xem một bộ số đã được chọn ngẫu nhiên hay đã được chọn theo cách thủ công. Nếu bộ số này không được chọn ngẫu nhiên thì công thức Benford sau sẽ được dùng ước tính xác suất PP để chữ số dd là chữ số đầu tiên của bộ số đó: P=log⁡d+1dP = \log\dfrac{d+1}{d}. (Theo F. Benford, The Law of Anomalous Numbers, Proc. Am. Philos. Soc. 78 (1938), 551 – 572).
Chẳng hạn, xác suất để chữ số đầu tiên là 9 bằng khoảng 4,6% (thay d=9d = 9 trong công thức Benford để tính PP).

a) Viết công thức tìm chữ số dd nếu cho trước xác suất PP.

b) Tìm chữ số có xác suất bằng 9,7% được chọn.

c) Tính xác suất để chữ số đầu tiên là 1.

Lời giải

a) Ta có công thức Benford: P=log⁡d+1dP = \log\dfrac{d+1}{d}.

Viết lại vế phải: P=log⁡d+1d=log⁡(1+1d)P = \log\dfrac{d+1}{d} = \log\left(1 + \dfrac{1}{d}\right).

Theo định nghĩa lôgarit thập phân, đẳng thức P=log⁡(1+1d)P = \log\left(1+\dfrac{1}{d}\right) tương đương với:
10P=1+1d.10^{P} = 1 + \dfrac{1}{d}.

Suy ra 1d=10P−1\dfrac{1}{d} = 10^{P} - 1, do đó:
d=110P−1.d = \dfrac{1}{10^{P} - 1}.

b) Xác suất bằng 9,7%9{,}7\% nghĩa là P=0,097P = 0{,}097. Thay vào công thức ở câu a):
d=1100,097−1=11,2503−1=10,2503≈3,995≈4.d = \dfrac{1}{10^{0{,}097} - 1} = \dfrac{1}{1{,}2503 - 1} = \dfrac{1}{0{,}2503} \approx 3{,}995 \approx 4.

Vậy chữ số cần tìm là d=4d = 4.

*Kiểm tra lại:* với d=4d = 4 thì P=log⁡54=log⁡1,25≈0,097=9,7%P = \log\dfrac{5}{4} = \log 1{,}25 \approx 0{,}097 = 9{,}7\% (đúng).

c) Chữ số đầu tiên là 11 nghĩa là d=1d = 1. Thay vào công thức Benford:
P=log⁡1+11=log⁡2≈0,301=30,1%.P = \log\dfrac{1+1}{1} = \log 2 \approx 0{,}301 = 30{,}1\%.

Vậy xác suất để chữ số đầu tiên là 11 bằng khoảng 30,1%30{,}1\%.

Đáp số

d=110P−1d = \dfrac{1}{10^{P}-1}d=4d = 4P=log⁡2≈30,1%P = \log 2 \approx 30{,}1\%

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.