Sách giáo khoa Toán 11 Tập hai

Giải Vận dụng trang 85 SGK Toán 11

Bài 31. Định nghĩa và ý nghĩa của đạo hàm   Đã kiểm chéo

Đề bài

Người ta xây dựng một cây cầu vượt giao thông hình parabol nối hai điểm có khoảng cách là 400 m (H.9.4). Độ dốc của mặt cầu không vượt quá 10°10° (độ dốc tại một điểm được xác định bởi góc giữa phương tiếp xúc với mặt cầu và phương ngang như Hình 9.5). Tính chiều cao giới hạn từ đỉnh cầu đến mặt đường (làm tròn kết quả đến chữ số thập phân thứ nhất).

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 85 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 9.5: Cầu hình parabol (cung lồi) nối hai điểm A và B trên mặt đường nằm ngang. Khoảng cách AB = 400 m, chia thành hai đoạn 200 m (từ A đến chân đường cao tại đỉnh) và 200 m (từ đỉnh đến B). Điểm P nằm trên cung parabol ở nhánh bên trái; tại P vẽ tiếp tuyến tạo với phương ngang một góc gọi là 'Độ dốc tại P'. Chiều cao từ đỉnh cầu xuống mặt đường (đoạn thẳng đứng, ký hiệu dấu ?) cần tìm.

Lời giải

Chọn hệ trục toạ độ. Gắn hệ trục OxyOxy với gốc OO là trung điểm của đoạn nối hai chân cầu (nằm trên mặt đường), trục OxOx nằm ngang dọc theo mặt đường, trục OyOy thẳng đứng hướng lên. Khi đó hai đầu cầu là A(−200;0)A(-200;0) và B(200;0)B(200;0), còn đỉnh cầu nằm trên trục OyOy ở độ cao hh (chính là chiều cao cần tìm).

Lập phương trình parabol. Vì parabol là cung lồi, nhận OyOy làm trục đối xứng và có đỉnh (0;h)(0;h) nên có dạng
y=h−kx2(k>0).y = h - kx^2 \quad (k>0).
Parabol đi qua B(200;0)B(200;0) nên
0=h−k⋅2002  ⇒  k=h40 000.0 = h - k\cdot 200^2 \;\Rightarrow\; k = \dfrac{h}{40\,000}.
Vậy y=h−h40 000 x2.y = h - \dfrac{h}{40\,000}\,x^2.

Tính độ dốc (dùng đạo hàm). Độ dốc tại điểm PP có hoành độ xx là góc α\alpha giữa tiếp tuyến và phương ngang, với
tan⁡α=∣y′(x)∣.\tan\alpha = |y'(x)|.
Ta có
y′=−2h40 000 x=−h20 000 x  ⇒  tan⁡α=h20 000 ∣x∣.y' = -\dfrac{2h}{40\,000}\,x = -\dfrac{h}{20\,000}\,x \;\Rightarrow\; \tan\alpha = \dfrac{h}{20\,000}\,|x|.
Trên nửa cầu 0≤∣x∣≤2000 \le |x| \le 200, biểu thức tan⁡α\tan\alpha lớn nhất khi ∣x∣=200|x| = 200 (tại chân cầu), tức độ dốc lớn nhất là
tan⁡αmax⁡=h20 000⋅200=h100.\tan\alpha_{\max} = \dfrac{h}{20\,000}\cdot 200 = \dfrac{h}{100}.

Áp dụng điều kiện độ dốc. Yêu cầu độ dốc ở mọi điểm không vượt quá 10∘10^\circ nghĩa là αmax⁡≤10∘\alpha_{\max} \le 10^\circ, do đó
h100≤tan⁡10∘  ⇒  h≤100tan⁡10∘.\dfrac{h}{100} \le \tan 10^\circ \;\Rightarrow\; h \le 100\tan 10^\circ.
Ta được
h≤100tan⁡10∘≈100⋅0,1763≈17,6 (m).h \le 100\tan 10^\circ \approx 100\cdot 0{,}1763 \approx 17{,}6\ (\text{m}).

Kết luận. Chiều cao giới hạn từ đỉnh cầu đến mặt đường là
hmax⁡=100tan⁡10∘≈17,6 m.h_{\max} = 100\tan 10^\circ \approx 17{,}6\ \text{m}.

*Kiểm tra lại:* với h=17,6h = 17{,}6 m thì tại chân cầu tan⁡α=17,6100=0,176\tan\alpha = \dfrac{17{,}6}{100} = 0{,}176, suy ra α≈10∘\alpha \approx 10^\circ đúng bằng độ dốc tối đa cho phép; mọi điểm khác có độ dốc nhỏ hơn nên thoả mãn.

Đáp số

h≈17,6h \approx 17{,}6 m

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.