Sách giáo khoa Toán 11 Tập một

Giải Câu hỏi trang 97 SGK Toán 11

Bài 14. Phép chiếu song song   Đã kiểm

Đề bài

Hình chiếu của hai đường thẳng cắt nhau có phải là hai đường thẳng cắt nhau hay không?

Lời giải

Nhắc lại. Trong phép chiếu song song theo phương ll lên mặt phẳng (α)(\alpha) (với ll không song song và không nằm trên (α)(\alpha)):
- Hình chiếu của một đường thẳng dd không song song với ll là một đường thẳng.
- Hình chiếu của một đường thẳng dd song song với ll (hoặc trùng phương ll) chỉ là một điểm.

Bài toán. Cho hai đường thẳng aa, bb cắt nhau tại điểm MM. Vì cắt nhau nên aa, bb cùng xác định một mặt phẳng (P)(P). Gọi a′a', b′b', M′M' lần lượt là hình chiếu của aa, bb, MM. Ta xét các khả năng xảy ra.

Trường hợp 1: Mặt phẳng (P)(P) không song song và không chứa phương chiếu ll.

Khi đó cả aa và bb đều không song song với ll, nên a′a' và b′b' đều là đường thẳng. Do M∈aM \in a nên M′∈a′M' \in a'; do M∈bM \in b nên M′∈b′M' \in b'. Vậy a′a' và b′b' cùng đi qua M′M'. Mặt khác a′a', b′b' phân biệt (vì (P)(P) không bị chiếu suy biến), nên a′a' và b′b' cắt nhau tại M′M'.

Trường hợp 2: Mặt phẳng (P)(P) song song với ll hoặc chứa ll, nhưng không có đường thẳng nào trong aa, bb song song với ll.

Khi đó toàn bộ mặt phẳng (P)(P) được chiếu thành một đường thẳng duy nhất d=(P)∩(α)d = (P) \cap (\alpha). Suy ra a′a' và b′b' đều trùng với dd, tức hai hình chiếu trùng nhau thành một đường thẳng, không phải hai đường thẳng cắt nhau.

*Ví dụ:* Lấy (α)(\alpha) là mặt phẳng (Oxy)(Oxy), phương chiếu ll theo trục OzOz. Cho aa là trục OxOx và bb đi qua OO với vectơ chỉ phương (1;0;1)(1;0;1). Hai đường cắt nhau tại OO. Mọi điểm (t;0;t)(t;0;t) của bb chiếu xuống (α)(\alpha) thành (t;0;0)(t;0;0), nên b′≡Ox≡a′b' \equiv Ox \equiv a': hai hình chiếu trùng nhau.

Trường hợp 3: Một trong hai đường thẳng song song với phương chiếu ll, chẳng hạn b∥lb \parallel l.

Khi đó hình chiếu của bb chỉ là một điểm M′M', còn a′a' là một đường thẳng đi qua M′M'. Lúc này hình chiếu gồm một đường thẳng và một điểm nằm trên nó, cũng không phải hai đường thẳng cắt nhau. (Lưu ý không thể xảy ra đồng thời a∥la \parallel l và b∥lb \parallel l, vì khi đó a∥ba \parallel b, mâu thuẫn với aa, bb cắt nhau.)

Kết luận. Hình chiếu của hai đường thẳng cắt nhau không nhất thiết là hai đường thẳng cắt nhau. Thông thường (Trường hợp 1) chúng là hai đường thẳng cắt nhau, nhưng còn có thể là hai đường thẳng trùng nhau (Trường hợp 2) hoặc một đường thẳng và một điểm (Trường hợp 3).

Đáp số

Không nhất thiết. Tùy vị trí của mặt phẳng chứa hai đường thẳng và của mỗi đường thẳng so với phương chiếu, hình chiếu có thể là: hai đường thẳng cắt nhau (trường hợp tổng quát); hai đường thẳng trùng nhau (khi mặt phẳng chứa hai đường thẳng song song hoặc chứa phương chiếu); hoặc một đường thẳng và một điểm (khi một trong hai đường thẳng song song với phương chiếu).

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.