Sách giáo khoa Toán 11 Tập một

Giải Bài 5.32 trang 124 SGK Toán 11

Bài tập cuối chương V   Đã kiểm chéo

Đề bài

Lực hấp dẫn tác dụng lên một đơn vị khối lượng ở khoảng cách rr tính từ tâm Trái Đất là
F(r)={GMrR3nếu r<RGMr2nếu r≥R,F(r) = \begin{cases} \dfrac{GMr}{R^3} & \text{nếu } r < R \\ \dfrac{GM}{r^2} & \text{nếu } r \geq R, \end{cases}
trong đó MM và RR lần lượt là khối lượng và bán kính của Trái Đất, GG là hằng số hấp dẫn. Xét tính liên tục của hàm số F(r)F(r).

Lời giải

Phân tích hàm số. Hàm số FF xác định với mọi r>0r>0 bởi:

F(r)={GMR3 rnếu r<RGMr2nếu r≥R.F(r)=\begin{cases}\dfrac{GM}{R^3}\,r & \text{nếu } r<R\\[2mm]\dfrac{GM}{r^2} & \text{nếu } r\ge R.\end{cases}

a) Trên mỗi khoảng r<Rr<R và r>Rr>R.

- Với r<Rr<R: F(r)=GMR3 rF(r)=\dfrac{GM}{R^3}\,r là hàm đa thức (bậc nhất theo rr) nên liên tục trên khoảng (0;R)(0;R).
- Với r>Rr>R: F(r)=GMr2F(r)=\dfrac{GM}{r^2} là hàm phân thức hữu tỉ, xác định khi r≠0r\neq 0, nên liên tục trên khoảng (R;+∞)(R;+\infty).

b) Xét tính liên tục tại điểm r=Rr=R.

Ta có F(R)=GMR2F(R)=\dfrac{GM}{R^2} (dùng công thức nhánh r≥Rr\ge R).

Giới hạn bên trái:
lim⁡r→R−F(r)=lim⁡r→R−GMR3 r=GMR3⋅R=GMR2.\lim_{r\to R^-}F(r)=\lim_{r\to R^-}\frac{GM}{R^3}\,r=\frac{GM}{R^3}\cdot R=\frac{GM}{R^2}.

Giới hạn bên phải:
lim⁡r→R+F(r)=lim⁡r→R+GMr2=GMR2.\lim_{r\to R^+}F(r)=\lim_{r\to R^+}\frac{GM}{r^2}=\frac{GM}{R^2}.

Vì lim⁡r→R−F(r)=lim⁡r→R+F(r)=GMR2=F(R)\displaystyle\lim_{r\to R^-}F(r)=\lim_{r\to R^+}F(r)=\frac{GM}{R^2}=F(R) nên tồn tại lim⁡r→RF(r)=F(R)\displaystyle\lim_{r\to R}F(r)=F(R). Do đó FF liên tục tại r=Rr=R.

Kết luận. Kết hợp các phần trên, hàm số F(r)F(r) liên tục trên toàn bộ miền xác định (0;+∞)(0;+\infty).

Đáp số

Hàm số F(r)F(r) liên tục trên toàn miền xác định (0;+∞)(0;+\infty) (liên tục tại r=Rr=R vì giới hạn hai bên đều bằng GMR2=F(R)\dfrac{GM}{R^2}=F(R))

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.