Sách giáo khoa Toán 12 Tập một

Giải Bài 1.46 trang 44 SGK Toán 12

Bài tập cuối chương I   Đã kiểm chéo

Đề bài

Một đường dây điện được nối từ một nhà máy điện ở AA đến một hòn đảo ở CC như Hình 1.40. Khoảng cách từ CC đến BB là 4 km. Bờ biển chạy thẳng từ AA đến BB với khoảng cách là 10 km. Tổng chi phí lắp đặt cho 1 km dây điện trên biển là 50 triệu đồng, còn trên đất liền là 30 triệu đồng. Xác định vị trí điểm MM trên đoạn ABAB (điểm nối dây từ đất liền ra đảo) để tổng chi phí lắp đặt là nhỏ nhất.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 44 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 1.40: Tam giác vuông CBACBA vuông tại BB. BB ở góc trái dưới, AA ở phải dưới (đoạn BABA nằm ngang là bờ biển dài 10 km), CC ở trên BB (đoạn CBCB thẳng đứng dài 4 km). Điểm MM nằm trên đoạn BABA (giữa BB và AA). Dây điện đi từ AA dọc bờ biển đến MM (trên đất liền), rồi từ MM nối thẳng ra đảo CC (trên biển).

Lời giải

Thiết lập hàm chi phí

Gọi BM=xBM = x (km) là khoảng cách từ chân đường thẳng góc BB đến điểm nối MM, với điều kiện 0≤x≤100 \le x \le 10.

- Đoạn dây trên đất liền là AM=AB−BM=10−xAM = AB - BM = 10 - x (km).
- Tam giác CBMCBM vuông tại BB nên đoạn dây trên biển (từ MM ra đảo CC) là:
MC=BM2+CB2=x2+42=x2+16 (km).MC = \sqrt{BM^2 + CB^2} = \sqrt{x^2 + 4^2} = \sqrt{x^2 + 16}\ \text{(km)}.

Tổng chi phí lắp đặt (đơn vị: triệu đồng) là:
T(x)=30 (10−x)+50 x2+16,0≤x≤10.T(x) = 30\,(10 - x) + 50\,\sqrt{x^2 + 16}, \qquad 0 \le x \le 10.

Tìm giá trị nhỏ nhất bằng đạo hàm

Ta có:
T′(x)=−30+50⋅xx2+16.T'(x) = -30 + 50 \cdot \frac{x}{\sqrt{x^2 + 16}}.

Cho T′(x)=0T'(x) = 0:
50⋅xx2+16=30  ⇔  5x=3x2+16.50 \cdot \frac{x}{\sqrt{x^2 + 16}} = 30 \;\Leftrightarrow\; 5x = 3\sqrt{x^2 + 16}.

Vì x≥0x \ge 0, bình phương hai vế:
25x2=9(x2+16)  ⇔  16x2=144  ⇔  x2=9  ⇔  x=3 (do x≥0).25x^2 = 9(x^2 + 16) \;\Leftrightarrow\; 16x^2 = 144 \;\Leftrightarrow\; x^2 = 9 \;\Leftrightarrow\; x = 3\ (\text{do } x \ge 0).

So sánh giá trị

Ta tính giá trị của T(x)T(x) tại điểm dừng x=3x = 3 và tại hai đầu mút x=0, x=10x = 0,\ x = 10:

T(0)=30⋅10+5016=300+200=500.T(0) = 30\cdot 10 + 50\sqrt{16} = 300 + 200 = 500.
T(3)=30 (10−3)+509+16=210+50⋅5=210+250=460.T(3) = 30\,(10 - 3) + 50\sqrt{9 + 16} = 210 + 50\cdot 5 = 210 + 250 = 460.
T(10)=30⋅0+50116≈538,5.T(10) = 30\cdot 0 + 50\sqrt{116} \approx 538{,}5.

Giá trị nhỏ nhất của T(x)T(x) trên đoạn [0;10][0; 10] là 460460 (triệu đồng), đạt được khi x=3x = 3.

Kết luận

Điểm MM phải nằm cách BB một khoảng BM=3BM = 3 km (tức cách AA một khoảng AM=7AM = 7 km) thì tổng chi phí lắp đặt là nhỏ nhất, bằng 460460 triệu đồng.

Đáp số

MM cách BB là 33 km (cách AA là 77 km); chi phí nhỏ nhất 460460 triệu đồng

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.