Sách giáo khoa Toán 12 Tập hai

Giải Bài 5.52 trang 63 SGK Toán 12

Bài tập cuối chương V   Đã kiểm chéo

Đề bài

Nếu đứng trước biển và nhìn ra xa, người ta sẽ thấy một đường giao giữa mặt biển và bầu trời, đó là đường chân trời đối với người quan sát (H.5.45a). Về mặt Vật lí, đường chân trời là đường giới hạn phần Trái Đất mà người quan sát có thể nhìn thấy được (phần còn lại bị chính Trái Đất che khuất). Ta có thể hình dung rằng, nếu người quan sát ở tại đỉnh của một chiếc nón và Trái Đất được "thả" vào trong chiếc nón đó, thì đường chân trời trong trường hợp này là đường chạm giữa Trái Đất và chiếc nón (H.5.45b). Trong mô hình toán học, đường chân trời đối với người quan sát tại vị trí BB là tập hợp những điểm AA nằm trên bề mặt Trái Đất sao cho BAO^=90°\widehat{BAO} = 90°, với OO là tâm Trái Đất (H.5.45c). Trong không gian OxyzOxyz, giả sử bề mặt Trái Đất (S)(S) có phương trình x2+y2+z2=1x^2 + y^2 + z^2 = 1 và người quan sát ở vị trí B(1;1;−1)B(1; 1; -1).
Gọi AA là một vị trí bất kì trên đường chân trời đối với người quan sát ở vị trí BB. Tính khoảng cách ABAB.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 63 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 5.45 gồm ba phần:

a) ảnh chụp đường chân trời trên biển;

b) minh hoạ Trái Đất (hình cầu) được đặt trong một chiếc nón lộn ngược, đường tròn chạm giữa mặt cầu và mặt nón được tô màu;

c) hình học: mặt cầu tâm OO, điểm BB nằm ngoài mặt cầu phía trên, từ BB kẻ tiếp tuyến chạm mặt cầu tại điểm AA (nằm trên đường tròn chân trời), góc BAO^=90°\widehat{BAO} = 90° (tam giác BAOBAO vuông tại AA).

Lời giải

Mặt cầu (S):x2+y2+z2=1(S): x^2+y^2+z^2=1 có tâm O(0;0;0)O(0;0;0) và bán kính R=1R=1.

Vì AA nằm trên đường chân trời nên theo mô hình, tam giác BAOBAO vuông tại AA (góc BAO^=90∘\widehat{BAO}=90^\circ), với:

- OA=R=1OA=R=1 (vì AA nằm trên bề mặt Trái Đất, tức trên mặt cầu).
- OBOB là khoảng cách từ tâm OO đến vị trí quan sát B(1;1;−1)B(1;1;-1):
OB=12+12+(−1)2=3.OB=\sqrt{1^2+1^2+(-1)^2}=\sqrt{3}.

Áp dụng định lí Pythagore cho tam giác BAOBAO vuông tại AA:
AB2=OB2−OA2=3−1=2.AB^2=OB^2-OA^2=3-1=2.

Vậy
AB=2.AB=\sqrt{2}.

Lưu ý: kết quả này không phụ thuộc vào việc chọn điểm AA cụ thể nào trên đường chân trời, nên mọi tiếp tuyến kẻ từ BB đến mặt cầu đều có cùng độ dài AB=2AB=\sqrt{2}.

Đáp số

AB=2AB=\sqrt{2}

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.