Sách giáo khoa Toán 8 Tập một

Giải Luyện tập 2 trang 101 SGK Toán 8

Bài 20. Phân tích dữ liệu thống kê dựa vào biểu đồ   Đã kiểm chéo

Đề bài

Cho hai biểu đồ sau biểu diễn số lượng người thất nghiệp tại một thành phố trong giai đoạn từ 12/2007 đến 6/2010.

Hãy giải thích tại sao xu thế của hai biểu đồ lại khác nhau. Để thấy được xu thế của số lượng người thất nghiệp, ta nên dùng biểu đồ nào?

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 101 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 5.12 gồm hai biểu đồ đoạn thẳng cùng tiêu đề "Số người thất nghiệp", trục tung là Số lượng (nghìn người), trục hoành là Thời gian.

Biểu đồ a): trục hoành chia đều 4 mốc theo thứ tự 12/2007, 3/2008, 11/2008, 6/2010 (khoảng cách giữa các mốc bằng nhau dù khoảng thời gian thực không đều). Giá trị: 12/2007 = 7; 3/2008 = 9; 11/2008 = 11; 6/2010 = 13 (nghìn người). Đường gấp khúc có độ dốc giảm dần (cong lên rồi thoải ra).

Biểu đồ b): trục hoành đặt các mốc 12/2007, 3/2008, 11/2008, 6/2010 theo đúng khoảng cách thời gian thực. Giá trị tại các mốc vẫn là 7; 9; 11; 13 (nghìn người). Đường gấp khúc gần như là một đường thẳng dốc lên đều.

Lời giải

Nhận xét dữ liệu chung của hai biểu đồ. Cả hai biểu đồ đều biểu diễn cùng một bộ số liệu về số người thất nghiệp (nghìn người):

| Thời gian | 12/2007 | 3/2008 | 11/2008 | 6/2010 |
|---|---|---|---|---|
| Số lượng | 77 | 99 | 1111 | 1313 |

Số liệu tại các mốc hoàn toàn giống nhau, nhưng điều khác nhau nằm ở cách chia trục hoành (trục thời gian).

a) Vì sao xu thế của hai biểu đồ lại khác nhau.

Khoảng thời gian thực tế giữa các mốc là không bằng nhau:

- Từ 12/200712/2007 đến 3/20083/2008: 33 tháng.
- Từ 3/20083/2008 đến 11/200811/2008: 88 tháng.
- Từ 11/200811/2008 đến 6/20106/2010: 1919 tháng.

- Ở biểu đồ a), bốn mốc thời gian được đặt cách đều nhau trên trục hoành, nghĩa là biểu đồ đã bỏ qua độ dài thực của mỗi khoảng thời gian. Vì mỗi lần số người thất nghiệp đều tăng thêm 22 nghìn người nhưng khoảng cách trên trục lại như nhau, nên khi khoảng thời gian thực càng dài thì đường gấp khúc càng tỏ ra thoải dần (độ dốc giảm). Điều này tạo cảm giác sai rằng số người thất nghiệp đang tăng chậm lại.

- Ở biểu đồ b), các mốc thời gian được đặt đúng theo khoảng cách thời gian thực. Khi đó, cùng mức tăng 22 nghìn người nhưng trải trên khoảng thời gian dài hơn thì độ dốc nhỏ lại một cách hợp lí, và đường biểu diễn gần như là một đường thẳng dốc lên đều, phản ánh đúng rằng số người thất nghiệp tăng khá đều theo thời gian.

Như vậy, hai biểu đồ cho thấy xu thế khác nhau chỉ vì cách biểu diễn trục thời gian khác nhau: biểu đồ a) chia trục thời gian không đúng tỉ lệ (cách đều dù các khoảng thời gian không bằng nhau) nên làm sai lệch xu thế; biểu đồ

b) chia trục thời gian đúng tỉ lệ nên phản ánh trung thực.

b) Nên dùng biểu đồ nào để thấy được xu thế.

Để thấy đúng xu thế của số lượng người thất nghiệp theo thời gian, ta nên dùng biểu đồ b), vì trục thời gian của nó được chia đúng theo khoảng cách thời gian thực, nên biểu đồ không gây hiểu lầm và phản ánh chính xác diễn biến (số người thất nghiệp tăng gần như đều).

Đáp số

Hai biểu đồ khác xu thế vì cách chia trục thời gian khác nhau: biểu đồ a) đặt các mốc cách đều dù các khoảng thời gian thực không bằng nhau nên làm sai lệch (tăng có vẻ chậm dần), còn biểu đồ b) chia đúng tỉ lệ thời gian nên thể hiện trung thực (tăng gần như đều)Nên dùng biểu đồ b)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.