Sách giáo khoa Toán 9 Tập một

Giải Luyện tập 2 trang 23 SGK Toán 9

Bài 3. Giải bài toán bằng cách lập hệ phương trình   Đã kiểm chéo

Đề bài

Nếu hai vòi nước cùng chảy vào một bể không có nước thì bể sẽ đầy trong 1 giờ 20 phút. Nếu mở riêng vòi thứ nhất trong 10 phút và vòi thứ hai trong 12 phút thì chỉ được 215\dfrac{2}{15} bể nước. Hỏi nếu mở riêng từng vòi thì thời gian để mỗi vòi chảy đầy bể nước là bao nhiêu phút?

Lời giải

Phân tích. Đổi 1 giờ 20 phút =80= 80 phút.

Gọi thời gian vòi thứ nhất chảy một mình đầy bể là xx (phút) và thời gian vòi thứ hai chảy một mình đầy bể là yy (phút), điều kiện x>0, y>0x>0,\ y>0.

Trong 1 phút, vòi thứ nhất chảy được 1x\dfrac{1}{x} bể, vòi thứ hai chảy được 1y\dfrac{1}{y} bể.

Lập hệ phương trình.

- Hai vòi cùng chảy thì đầy bể trong 80 phút, nên trong 1 phút cả hai vòi chảy được 180\dfrac{1}{80} bể:
1x+1y=180.\dfrac{1}{x}+\dfrac{1}{y}=\dfrac{1}{80}.

- Vòi thứ nhất chảy 10 phút được 10x\dfrac{10}{x} bể, vòi thứ hai chảy 12 phút được 12y\dfrac{12}{y} bể, tổng cộng được 215\dfrac{2}{15} bể:
10x+12y=215.\dfrac{10}{x}+\dfrac{12}{y}=\dfrac{2}{15}.

Ta có hệ:
{1x+1y=18010x+12y=215\begin{cases}\dfrac{1}{x}+\dfrac{1}{y}=\dfrac{1}{80}\\[4pt]\dfrac{10}{x}+\dfrac{12}{y}=\dfrac{2}{15}\end{cases}

Giải hệ. Đặt u=1x, v=1yu=\dfrac{1}{x},\ v=\dfrac{1}{y} (với u>0, v>0u>0,\ v>0), hệ trở thành:
{u+v=18010u+12v=215\begin{cases}u+v=\dfrac{1}{80}\\[4pt]10u+12v=\dfrac{2}{15}\end{cases}

Từ phương trình thứ nhất: u=180−vu=\dfrac{1}{80}-v. Thay vào phương trình thứ hai:
10(180−v)+12v=21510\left(\dfrac{1}{80}-v\right)+12v=\dfrac{2}{15}
18+2v=215\dfrac{1}{8}+2v=\dfrac{2}{15}
2v=215−18=16−15120=11202v=\dfrac{2}{15}-\dfrac{1}{8}=\dfrac{16-15}{120}=\dfrac{1}{120}
v=1240.v=\dfrac{1}{240}.

Suy ra u=180−1240=3240−1240=2240=1120.u=\dfrac{1}{80}-\dfrac{1}{240}=\dfrac{3}{240}-\dfrac{1}{240}=\dfrac{2}{240}=\dfrac{1}{120}.

Do đó:
1x=u=1120⇒x=120;1y=v=1240⇒y=240.\dfrac{1}{x}=u=\dfrac{1}{120}\Rightarrow x=120;\qquad \dfrac{1}{y}=v=\dfrac{1}{240}\Rightarrow y=240.

Cả hai giá trị đều thỏa mãn điều kiện.

Kiểm tra lại. Vòi 1 chảy 10 phút và vòi 2 chảy 12 phút được 10120+12240=112+120=5+360=860=215\dfrac{10}{120}+\dfrac{12}{240}=\dfrac{1}{12}+\dfrac{1}{20}=\dfrac{5+3}{60}=\dfrac{8}{60}=\dfrac{2}{15} (bể). Hai vòi cùng chảy 1 phút được 1120+1240=3240=180\dfrac{1}{120}+\dfrac{1}{240}=\dfrac{3}{240}=\dfrac{1}{80} (bể), tức đầy bể sau 80 phút =1=1 giờ 20 phút. Thỏa mãn đề bài.

Kết luận. Nếu chảy riêng thì vòi thứ nhất chảy đầy bể trong 120120 phút (2 giờ), vòi thứ hai chảy đầy bể trong 240240 phút (4 giờ).

Đáp số

Vòi thứ nhất: 120 phút; vòi thứ hai: 240 phút

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.