Sách giáo khoa Toán 9 Tập một

Giải Bài 5.19 trang 98 SGK Toán 9

Bài tập cuối Chương V   Đã kiểm chéo

Đề bài

Cho tam giác đều ABCABC có AB=23AB = 2\sqrt{3} cm. Nửa đường tròn đường kính BCBC cắt hai cạnh ABAB và ACAC lần lượt tại DD và EE (khác BB và CC) (H.5.24).

a) Chứng tỏ rằng ba cung nhỏ BDBD, DEDE và ECEC bằng nhau. Tính số đo mỗi cung ấy.

b) Tính diện tích của hình viên phân (xem Ví dụ 2) giới hạn bởi dây BDBD và cung nhỏ BDBD.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 98 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 5.24: Tam giác đều ABCABC đỉnh AA ở trên, cạnh đáy BCBC nằm ngang (BB trái, CC phải). Nửa đường tròn đường kính BCBC (phần cung nằm phía trên BCBC, trong tam giác) cắt cạnh ABAB tại DD và cạnh ACAC tại EE. DD và EE nằm đối xứng qua đường cao từ AA.

Lời giải

a) Chứng tỏ ba cung nhỏ BDBD, DEDE, ECEC bằng nhau và tính số đo mỗi cung.

Vì tam giác ABCABC đều nên BC=AB=23BC = AB = 2\sqrt{3} cm. Gọi OO là trung điểm BCBC thì OO là tâm nửa đường tròn, bán kính R=BC2=3R = \dfrac{BC}{2} = \sqrt{3} cm.

Vì BCBC là đường kính nên các góc nội tiếp chắn nửa đường tròn là góc vuông:
BDC^=90∘vàBEC^=90∘.\widehat{BDC} = 90^\circ \quad\text{và}\quad \widehat{BEC} = 90^\circ.

Xét tam giác BDCBDC vuông tại DD: DBC^=ABC^=60∘\widehat{DBC} = \widehat{ABC} = 60^\circ nên
DCB^=90∘−60∘=30∘.\widehat{DCB} = 90^\circ - 60^\circ = 30^\circ.
Góc DCB^\widehat{DCB} là góc nội tiếp chắn cung nhỏ BDBD, nên số đo cung nhỏ:
sđ BD⌢=2⋅DCB^=2⋅30∘=60∘.\text{sđ}\,\overset{\frown}{BD} = 2\cdot\widehat{DCB} = 2\cdot 30^\circ = 60^\circ.

Tương tự, xét tam giác BECBEC vuông tại EE: ECB^=ACB^=60∘\widehat{ECB} = \widehat{ACB} = 60^\circ nên EBC^=30∘\widehat{EBC} = 30^\circ, do đó
sđ EC⌢=2⋅EBC^=60∘.\text{sđ}\,\overset{\frown}{EC} = 2\cdot\widehat{EBC} = 60^\circ.

Vì ba cung BDBD, DEDE, ECEC nằm trên nửa đường tròn (cung BC=180∘BC = 180^\circ) nên
sđ DE⌢=180∘−60∘−60∘=60∘.\text{sđ}\,\overset{\frown}{DE} = 180^\circ - 60^\circ - 60^\circ = 60^\circ.

Vậy sđ BD⌢=sđ DE⌢=sđ EC⌢=60∘\text{sđ}\,\overset{\frown}{BD} = \text{sđ}\,\overset{\frown}{DE} = \text{sđ}\,\overset{\frown}{EC} = 60^\circ (ba cung nhỏ bằng nhau). (đpcm)

b) Tính diện tích hình viên phân giới hạn bởi dây BDBD và cung nhỏ BDBD.

Cung nhỏ BDBD có số đo 60∘60^\circ nên góc ở tâm BOD^=60∘\widehat{BOD} = 60^\circ, với OB=OD=R=3OB = OD = R = \sqrt{3} cm.

Diện tích hình quạt tròn OBDOBD (ứng với cung 60∘60^\circ):
Squạt=60360 πR2=16 π⋅(3)2=16⋅3π=π2 (cm2).S_{\text{quạt}} = \frac{60}{360}\,\pi R^2 = \frac{1}{6}\,\pi\cdot(\sqrt{3})^2 = \frac{1}{6}\cdot 3\pi = \frac{\pi}{2}\ (\text{cm}^2).

Tam giác OBDOBD có OB=OD=3OB = OD = \sqrt{3} và BOD^=60∘\widehat{BOD} = 60^\circ nên là tam giác đều cạnh 3\sqrt{3}, diện tích:
SOBD=34 (3)2=34⋅3=334 (cm2).S_{OBD} = \frac{\sqrt{3}}{4}\,(\sqrt{3})^2 = \frac{\sqrt{3}}{4}\cdot 3 = \frac{3\sqrt{3}}{4}\ (\text{cm}^2).

Diện tích hình viên phân bằng diện tích hình quạt trừ diện tích tam giác:
Sviên phân=Squạt−SOBD=π2−334≈1,57−1,30=0,27 (cm2).S_{\text{viên phân}} = S_{\text{quạt}} - S_{OBD} = \frac{\pi}{2} - \frac{3\sqrt{3}}{4} \approx 1,57 - 1,30 = 0,27\ (\text{cm}^2).

Vậy diện tích hình viên phân là π2−334≈0,27\dfrac{\pi}{2} - \dfrac{3\sqrt{3}}{4} \approx 0,27 cm².

Đáp số

Mỗi cung có số đo 60∘60^\circ; đpcmπ2−334≈0,27\dfrac{\pi}{2} - \dfrac{3\sqrt{3}}{4} \approx 0,27 cm²

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.