Sách giáo khoa Toán 9 Tập một

Giải Bài 5.26 trang 107 SGK Toán 9

Bài 17. Vị trí tương đối của hai đường tròn   Đã kiểm chéo

Đề bài

Cho ba điểm thẳng hàng OO, AA và O′O'. Với mỗi trường hợp sau, hãy viết hệ thức giữa các độ dài OO′OO', OAOA và O′AO'A rồi xét xem hai đường tròn (O;OA)(O; OA) và (O′;O′A)(O'; O'A) tiếp xúc trong hay tiếp xúc ngoài với nhau; vẽ hình để khẳng định dự đoán của mình.

a) Điểm AA nằm giữa hai điểm OO và O′O';

b) Điểm OO nằm giữa hai điểm AA và O′O';

c) Điểm O′O' nằm giữa hai điểm AA và OO.

Lời giải

Nhận xét chung. Cả hai đường tròn (O;OA)(O;OA) và (O′;O′A)(O';O'A) đều đi qua điểm AA, lại có hai tâm OO, O′O' cùng nằm trên một đường thẳng với AA. Do đó AA nằm trên đường nối tâm, nên hai đường tròn tiếp xúc nhau tại AA. Việc còn lại là so sánh OO′OO' với hai bán kính R=OAR=OA và r=O′Ar=O'A để biết tiếp xúc trong hay tiếp xúc ngoài (tiếp xúc ngoài khi OO′=R+rOO'=R+r; tiếp xúc trong khi OO′=∣R−r∣OO'=|R-r|).

a) Điểm AA nằm giữa OO và O′O'.

Vì AA nằm giữa OO và O′O' nên:
OO′=OA+O′A.OO' = OA + O'A.
Đây chính là hệ thức OO′=R+rOO' = R + r (tổng hai bán kính). Vậy hai đường tròn tiếp xúc ngoài với nhau tại AA (hai tâm nằm về hai phía của AA).

b) Điểm OO nằm giữa AA và O′O'.

Vì OO nằm giữa AA và O′O' nên AO′=AO+OO′AO' = AO + OO', suy ra:
OO′=O′A−OA.OO' = O'A - OA.
Đây là hệ thức OO′=r−R=∣R−r∣OO' = r - R = |R-r| (hiệu hai bán kính, với r>Rr>R). Vậy hai đường tròn tiếp xúc trong với nhau tại AA (đường tròn (O;OA)(O;OA) nằm trong đường tròn (O′;O′A)(O';O'A)).

c) Điểm O′O' nằm giữa AA và OO.

Vì O′O' nằm giữa AA và OO nên AO=AO′+O′OAO = AO' + O'O, suy ra:
OO′=OA−O′A.OO' = OA - O'A.
Đây là hệ thức OO′=R−r=∣R−r∣OO' = R - r = |R-r| (hiệu hai bán kính, với R>rR>r). Vậy hai đường tròn tiếp xúc trong với nhau tại AA (đường tròn (O′;O′A)(O';O'A) nằm trong đường tròn (O;OA)(O;OA)).

Vẽ hình kiểm chứng: ở cả ba trường hợp, vẽ đường thẳng chứa O,A,O′O,A,O' rồi dựng hai đường tròn, ta thấy chúng chỉ gặp nhau đúng tại điểm AA — đúng như dự đoán: trường hợp a) chạm nhau từ bên ngoài, còn

b) và

c) một đường tròn nằm lọt trong đường tròn kia.

Đáp số

OO′=OA+O′AOO' = OA + O'A — tiếp xúc ngoàiOO′=O′A−OAOO' = O'A - OA — tiếp xúc trongOO′=OA−O′AOO' = OA - O'A — tiếp xúc trong

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.