Sách giáo khoa Toán 9 Tập một

Giải Bài 5.40 trang 113 SGK Toán 9

Bài tập cuối chương V   Đã kiểm chéo

Đề bài

Cho hai đường tròn (O)(O) và (O′)(O') cắt nhau tại AA và BB. Một đường thẳng dd đi qua AA cắt (O)(O) tại EE và cắt (O′)(O') tại FF (EE và FF khác AA). Biết điểm AA nằm trong đoạn EFEF. Gọi II và KK lần lượt là trung điểm của AEAE và AFAF (H.5.46).

a) Chứng minh rằng tứ giác OO′KIOO'KI là một hình thang vuông.

b) Chứng minh rằng IK=12EFIK = \dfrac{1}{2}EF.

c) Khi dd ở vị trí nào (dd vẫn qua AA) thì OO′KIOO'KI là một hình chữ nhật?

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 113 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 5.46: Hai đường tròn tâm OO (bên trái) và tâm O′O' (bên phải, lớn hơn) cắt nhau tại hai điểm AA (phía trên) và BB (phía dưới). Đường thẳng dd đi qua AA cắt đường tròn (O)(O) tại EE (bên trái) và cắt đường tròn (O′)(O') tại FF (bên phải), AA nằm giữa EE và FF. II là trung điểm AEAE, KK là trung điểm AFAF; OI⊥EFOI \perp EF tại II và O′K⊥EFO'K \perp EF tại KK (ký hiệu góc vuông tại II và KK).

Lời giải

Nhận xét mở đầu. Trong đường tròn (O)(O), AEAE là một dây và II là trung điểm của AEAE. Theo quan hệ vuông góc giữa đường kính và dây, đường thẳng nối tâm với trung điểm của dây thì vuông góc với dây, do đó OI⊥AEOI \perp AE, tức là OI⊥dOI \perp d tại II.

Tương tự, trong đường tròn (O′)(O'), AFAF là một dây và KK là trung điểm của AFAF nên O′K⊥AFO'K \perp AF, tức là O′K⊥dO'K \perp d tại KK.

a) Chứng minh tứ giác OO′KIOO'KI là hình thang vuông.

Vì OI⊥dOI \perp d và O′K⊥dO'K \perp d nên OI∥O′KOI \parallel O'K.

Tứ giác OO′KIOO'KI có OI∥O′KOI \parallel O'K nên OO′KIOO'KI là hình thang (hai đáy OIOI và O′KO'K).

Mặt khác, II và KK cùng nằm trên đường thẳng dd nên cạnh IKIK nằm trên dd. Do OI⊥dOI \perp d và O′K⊥dO'K \perp d nên
OIK^=O′KI^=90∘.\widehat{OIK} = \widehat{O'KI} = 90^\circ.

Vậy OO′KIOO'KI là hình thang vuông (đpcm).

b) Chứng minh IK=12EFIK = \dfrac{1}{2}EF.

Vì AA nằm giữa EE và FF, II là trung điểm của AEAE, KK là trung điểm của AFAF nên trên đường thẳng dd các điểm sắp xếp theo thứ tự E, I, A, K, FE,\, I,\, A,\, K,\, F. Suy ra AA nằm giữa II và KK, do đó
IK=IA+AK=12AE+12AF=12(AE+AF).IK = IA + AK = \frac{1}{2}AE + \frac{1}{2}AF = \frac{1}{2}(AE + AF).

Lại vì AA nằm giữa EE và FF nên AE+AF=EFAE + AF = EF. Vậy
IK=12EF(đpcm).IK = \frac{1}{2}EF \quad (\text{đpcm}).

c) Khi nào OO′KIOO'KI là hình chữ nhật?

Theo câu a), OO′KIOO'KI là hình thang vuông có OI∥O′KOI \parallel O'K và OIK^=O′KI^=90∘\widehat{OIK} = \widehat{O'KI} = 90^\circ.

Hình thang vuông này là hình chữ nhật khi và chỉ khi OO′∥IKOO' \parallel IK, tức là OO′∥dOO' \parallel d (vì IKIK nằm trên dd).

Vậy khi đường thẳng dd đi qua AA và song song với đường nối tâm OO′OO' thì OO′KIOO'KI là hình chữ nhật.

*Chú ý.* Vì hai đường tròn cắt nhau tại AA và BB nên OA=OBOA = OB và O′A=O′BO'A = O'B, suy ra OO′OO' là đường trung trực của ABAB, tức OO′⊥ABOO' \perp AB. Do đó điều kiện d∥OO′d \parallel OO' cũng chính là điều kiện d⊥ABd \perp AB tại AA.

Đáp số

đpcmđpcmKhi dd song song với đường nối tâm OO′OO' (tương đương: d⊥ABd \perp AB tại AA)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.