Giải Bài 5.40 trang 113 SGK Toán 9
Đề bài
Cho hai đường tròn và cắt nhau tại và . Một đường thẳng đi qua cắt tại và cắt tại ( và khác ). Biết điểm nằm trong đoạn . Gọi và lần lượt là trung điểm của và (H.5.46).
a) Chứng minh rằng tứ giác là một hình thang vuông.
b) Chứng minh rằng .
c) Khi ở vị trí nào ( vẫn qua ) thì là một hình chữ nhật?
Hình 5.46: Hai đường tròn tâm (bên trái) và tâm (bên phải, lớn hơn) cắt nhau tại hai điểm (phía trên) và (phía dưới). Đường thẳng đi qua cắt đường tròn tại (bên trái) và cắt đường tròn tại (bên phải), nằm giữa và . là trung điểm , là trung điểm ; tại và tại (ký hiệu góc vuông tại và ).
Lời giải
Nhận xét mở đầu. Trong đường tròn , là một dây và là trung điểm của . Theo quan hệ vuông góc giữa đường kính và dây, đường thẳng nối tâm với trung điểm của dây thì vuông góc với dây, do đó , tức là tại .
Tương tự, trong đường tròn , là một dây và là trung điểm của nên , tức là tại .
a) Chứng minh tứ giác là hình thang vuông.
Vì và nên .
Tứ giác có nên là hình thang (hai đáy và ).
Mặt khác, và cùng nằm trên đường thẳng nên cạnh nằm trên . Do và nên
Vậy là hình thang vuông (đpcm).
b) Chứng minh .
Vì nằm giữa và , là trung điểm của , là trung điểm của nên trên đường thẳng các điểm sắp xếp theo thứ tự . Suy ra nằm giữa và , do đó
Lại vì nằm giữa và nên . Vậy
c) Khi nào là hình chữ nhật?
Theo câu a), là hình thang vuông có và .
Hình thang vuông này là hình chữ nhật khi và chỉ khi , tức là (vì nằm trên ).
Vậy khi đường thẳng đi qua và song song với đường nối tâm thì là hình chữ nhật.
*Chú ý.* Vì hai đường tròn cắt nhau tại và nên và , suy ra là đường trung trực của , tức . Do đó điều kiện cũng chính là điều kiện tại .
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.