Sách giáo khoa Toán 9 Tập hai

Giải Bài 10.16 trang 107 SGK Toán 9

Luyện tập chung   Đã kiểm chéo

Đề bài

Từ một tấm tôn hình chữ nhật có kích thước 50 cm × 240 cm, người ta làm mặt xung quanh của các thùng đựng nước hình trụ có chiều cao bằng 50 cm, theo hai cách sau (H.10.33):

• Cách 1: Gò tấm tôn ban đầu thành mặt xung quanh của thùng nước hình trụ.

• Cách 2: Cắt tấm tôn ban đầu thành hai tấm hình chữ nhật bằng nhau, rồi gò mỗi tấm đó thành mặt xung quanh của một thùng.

Kí hiệu V1V_1 là thể tích của thùng gò được theo Cách 1 và V2V_2 là tổng thể tích của hai thùng gò được theo Cách 2. Tính tỉ số V1V2\dfrac{V_1}{V_2} (giả sử các mối hàn là không đáng kể).

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 107 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 10.33: Cách 1 — một tấm tôn hình chữ nhật nguyên gò thành một thùng hình trụ. Cách 2 — tấm tôn được cắt (theo đường chia đôi) thành hai tấm hình chữ nhật bằng nhau, mỗi tấm gò thành một thùng hình trụ nhỏ, được hai thùng.

Lời giải

Phân tích. Mặt xung quanh của thùng hình trụ được gò từ tấm tôn hình chữ nhật, trong đó:
- Chiều cao của thùng chính là một cạnh của tấm tôn, ở đây h=50h = 50 cm.
- Cạnh còn lại của tấm tôn chính là chu vi đường tròn đáy (C=2πrC = 2\pi r).

Thể tích hình trụ: V=πr2hV = \pi r^2 h.

Cách 1. Gò nguyên tấm 50 cm×240 cm50\text{ cm}\times 240\text{ cm} thành một thùng có chiều cao h=50h = 50 cm và chu vi đáy 240240 cm.

Gọi r1r_1 là bán kính đáy, ta có:
2πr1=240  ⇒  r1=2402π=120π (cm).2\pi r_1 = 240 \;\Rightarrow\; r_1 = \dfrac{240}{2\pi} = \dfrac{120}{\pi}\ (\text{cm}).

Thể tích thùng theo Cách 1:
V1=πr12h=π(120π)2⋅50=π⋅14400π2⋅50=720000π (cm3).V_1 = \pi r_1^2 h = \pi\left(\dfrac{120}{\pi}\right)^2\cdot 50 = \pi\cdot\dfrac{14400}{\pi^2}\cdot 50 = \dfrac{720000}{\pi}\ (\text{cm}^3).

Cách 2. Cắt tấm tôn thành hai tấm hình chữ nhật bằng nhau, mỗi tấm có kích thước 50 cm×120 cm50\text{ cm}\times 120\text{ cm}. Mỗi tấm gò thành một thùng có chiều cao h=50h = 50 cm và chu vi đáy 120120 cm.

Gọi r2r_2 là bán kính đáy của mỗi thùng nhỏ, ta có:
2πr2=120  ⇒  r2=1202π=60π (cm).2\pi r_2 = 120 \;\Rightarrow\; r_2 = \dfrac{120}{2\pi} = \dfrac{60}{\pi}\ (\text{cm}).

Thể tích mỗi thùng nhỏ:
πr22h=π(60π)2⋅50=π⋅3600π2⋅50=180000π (cm3).\pi r_2^2 h = \pi\left(\dfrac{60}{\pi}\right)^2\cdot 50 = \pi\cdot\dfrac{3600}{\pi^2}\cdot 50 = \dfrac{180000}{\pi}\ (\text{cm}^3).

Tổng thể tích hai thùng theo Cách 2:
V2=2⋅180000π=360000π (cm3).V_2 = 2\cdot\dfrac{180000}{\pi} = \dfrac{360000}{\pi}\ (\text{cm}^3).

Tính tỉ số.
V1V2=720000π360000π=720000360000=2.\dfrac{V_1}{V_2} = \dfrac{\dfrac{720000}{\pi}}{\dfrac{360000}{\pi}} = \dfrac{720000}{360000} = 2.

Kiểm tra lại: Khi chu vi đáy giảm một nửa thì bán kính giảm một nửa, nên diện tích đáy (tỉ lệ với r2r^2) giảm 4 lần; mỗi thùng nhỏ có thể tích bằng 14\tfrac14 thùng lớn, hai thùng nhỏ có tổng thể tích bằng 12\tfrac12 thùng lớn. Vậy V1V2=2\dfrac{V_1}{V_2} = 2 (hợp lý).

Đáp số

V1V2=2\dfrac{V_1}{V_2} = 2

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.