Sách giáo khoa Vật lí 10

Giải Bài 1 trang 43 SGK Vật lí 10

Bài 9. Chuyển động thẳng biến đổi đều   Đã kiểm chéo

Đề bài

Đồ thị vận tốc – thời gian ở Hình 9.5 mô tả chuyển động của một chú chó con đang chạy trong một ngõ thẳng và hẹp.

a) Hãy mô tả chuyển động của chú chó.

b) Tính quãng đường đi được và độ dịch chuyển của chú chó sau: 2 s; 4 s; 7 s và 10 s bằng đồ thị và bằng công thức.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 43 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Đồ thị vận tốc v (m/s) theo thời gian t (s). Trục tung v có các mốc -1, 0, 1, 2, 3; trục hoành t có các mốc từ 1 đến 10. Đường biểu diễn gồm các đoạn thẳng nối các điểm: từ (0; 1) giữ không đổi v = 1 m/s đến (2; 1); tăng đều từ (2; 1) lên đỉnh (4; 3); giảm đều từ (4; 3) xuống (7; 0); tiếp tục giảm xuống (9; -1); rồi giữ không đổi v = -1 m/s từ (9; -1) đến (10; -1).

Lời giải

## a) Mô tả chuyển động của chú chó

Dựa vào đồ thị vận tốc – thời gian, lấy chiều dương là chiều chạy ban đầu của chú chó, ta chia thành các giai đoạn:

- Từ t=0t = 0 đến t=2 st = 2\,\text{s}: vận tốc không đổi v=1 m/sv = 1\,\text{m/s} → chú chó chuyển động thẳng đều theo chiều dương.
- Từ t=2 st = 2\,\text{s} đến t=4 st = 4\,\text{s}: vận tốc tăng đều từ 1 m/s1\,\text{m/s} lên 3 m/s3\,\text{m/s} → chuyển động thẳng nhanh dần đều theo chiều dương, với gia tốc
a=3−14−2=1 m/s2.a = \dfrac{3 - 1}{4 - 2} = 1\,\text{m/s}^2.
- Từ t=4 st = 4\,\text{s} đến t=7 st = 7\,\text{s}: vận tốc giảm đều từ 3 m/s3\,\text{m/s} về 00 → chuyển động thẳng chậm dần đều (vẫn theo chiều dương), với gia tốc
a=0−37−4=−1 m/s2.a = \dfrac{0 - 3}{7 - 4} = -1\,\text{m/s}^2.
- Từ t=7 st = 7\,\text{s} đến t=9 st = 9\,\text{s}: vận tốc đổi dấu, giảm từ 00 xuống −1 m/s-1\,\text{m/s} → chú chó dừng lại rồi chạy ngược lại (chiều âm) và nhanh dần đều, với gia tốc
a=−1−09−7=−0,5 m/s2.a = \dfrac{-1 - 0}{9 - 7} = -0,5\,\text{m/s}^2.
- Từ t=9 st = 9\,\text{s} đến t=10 st = 10\,\text{s}: vận tốc không đổi v=−1 m/sv = -1\,\text{m/s} → chuyển động thẳng đều theo chiều âm (chạy ngược).

##

b) Quãng đường và độ dịch chuyển

Cách dùng đồ thị: độ dịch chuyển bằng diện tích đại số giữa đường biểu diễn và trục OtOt (phần dưới trục mang dấu âm); quãng đường bằng tổng diện tích lấy theo giá trị tuyệt đối.

Diện tích từng đoạn:
- Đoạn 0→2 s0\to 2\,\text{s} (hình chữ nhật): S1=1×2=2 mS_1 = 1 \times 2 = 2\,\text{m}.
- Đoạn 2→4 s2\to 4\,\text{s} (hình thang): S2=1+32×2=4 mS_2 = \dfrac{1 + 3}{2}\times 2 = 4\,\text{m}.
- Đoạn 4→7 s4\to 7\,\text{s} (tam giác): S3=12×3×3=4,5 mS_3 = \dfrac{1}{2}\times 3 \times 3 = 4,5\,\text{m}.
- Đoạn 7→9 s7\to 9\,\text{s} (tam giác, dưới trục): S4=12×2×1=1 mS_4 = \dfrac{1}{2}\times 2 \times 1 = 1\,\text{m} (mang dấu âm).
- Đoạn 9→10 s9\to 10\,\text{s} (hình chữ nhật, dưới trục): S5=1×1=1 mS_5 = 1 \times 1 = 1\,\text{m} (mang dấu âm).

### Sau 2 s
- Đồ thị: chỉ có S1S_1 → d=2 md = 2\,\text{m}; s=2 ms = 2\,\text{m}.
- Công thức: chuyển động đều d=v t=1×2=2 md = v\,t = 1 \times 2 = 2\,\text{m}.
→ Quãng đường s=2 ms = 2\,\text{m}, độ dịch chuyển d=2 md = 2\,\text{m}.

### Sau 4 s
- Đồ thị: d=S1+S2=2+4=6 md = S_1 + S_2 = 2 + 4 = 6\,\text{m}; cùng chiều nên s=6 ms = 6\,\text{m}.
- Công thức: đoạn 2→4 s2\to4\,\text{s}: d2=v0t+12at2=1×2+12×1×22=4 md_2 = v_0 t + \tfrac{1}{2}a t^2 = 1\times 2 + \tfrac{1}{2}\times 1 \times 2^2 = 4\,\text{m}.
Tổng: d=2+4=6 md = 2 + 4 = 6\,\text{m}.
→ s=6 ms = 6\,\text{m}, d=6 md = 6\,\text{m}.

### Sau 7 s
- Đồ thị: d=S1+S2+S3=2+4+4,5=10,5 md = S_1 + S_2 + S_3 = 2 + 4 + 4,5 = 10,5\,\text{m}; vẫn cùng chiều nên s=10,5 ms = 10,5\,\text{m}.
- Công thức: đoạn 4→7 s4\to7\,\text{s}: d3=v0t+12at2=3×3+12×(−1)×32=9−4,5=4,5 md_3 = v_0 t + \tfrac{1}{2}a t^2 = 3\times 3 + \tfrac{1}{2}\times(-1)\times 3^2 = 9 - 4,5 = 4,5\,\text{m}.
Tổng: d=6+4,5=10,5 md = 6 + 4,5 = 10,5\,\text{m}.
→ s=10,5 ms = 10,5\,\text{m}, d=10,5 md = 10,5\,\text{m}.

### Sau 10 s
- Đồ thị: d=S1+S2+S3−S4−S5=2+4+4,5−1−1=8,5 md = S_1 + S_2 + S_3 - S_4 - S_5 = 2 + 4 + 4,5 - 1 - 1 = 8,5\,\text{m}.
Quãng đường: s=S1+S2+S3+S4+S5=2+4+4,5+1+1=12,5 ms = S_1 + S_2 + S_3 + S_4 + S_5 = 2 + 4 + 4,5 + 1 + 1 = 12,5\,\text{m}.
- Công thức: đoạn 7→9 s7\to9\,\text{s}: d4=0×2+12×(−0,5)×22=−1 md_4 = 0\times 2 + \tfrac{1}{2}\times(-0,5)\times 2^2 = -1\,\text{m}; đoạn 9→10 s9\to10\,\text{s}: d5=−1×1=−1 md_5 = -1 \times 1 = -1\,\text{m}.
Độ dịch chuyển: d=10,5+(−1)+(−1)=8,5 md = 10,5 + (-1) + (-1) = 8,5\,\text{m}.
Quãng đường: s=10,5+1+1=12,5 ms = 10,5 + 1 + 1 = 12,5\,\text{m}.
→ Quãng đường s=12,5 ms = 12,5\,\text{m}, độ dịch chuyển d=8,5 md = 8,5\,\text{m}.

> Nhận xét: trong 7 s7\,\text{s} đầu chú chó luôn chạy theo một chiều nên quãng đường bằng độ dịch chuyển; từ giây thứ 7 nó chạy ngược lại nên quãng đường lớn hơn độ dịch chuyển.

Đáp số

a) 0–2 s: thẳng đều v = 1 m/s; 2–4 s: nhanh dần đều (a = 1 m/s²); 4–7 s: chậm dần đều (a = −1 m/s²); 7–9 s: đổi chiều, nhanh dần đều ngược (a = −0,5 m/s²); 9–10 s: thẳng đều v = −1 m/sSau 2 s: s = 2 m, d = 2 mSau 4 s: s = 6 m, d = 6 mSau 7 s: s = 10,5 m, d = 10,5 mSau 10 s: s = 12,5 m, d = 8,5 m

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.