Sách giáo khoa Vật lí 10

Giải Câu hỏi trang 45 SGK Vật lí 10

Bài 10. Sự rơi tự do   Đã kiểm chéo

Đề bài

Hãy căn cứ vào số liệu trong Bảng 10.1 để:
1. Chứng tỏ chuyển động rơi tự do là nhanh dần đều.
2. Tính gia tốc của chuyển động rơi tự do.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 45 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Bảng 10.1. Quãng đường vật rơi tự do theo thời gian từ kết quả chụp ảnh hoạt nghiệm:

| Thời gian rơi (s) | Quãng đường rơi (m) |
| --- | --- |
| 0,1 | 0,049 |
| 0,2 | 0,197 |
| 0,3 | 0,441 |
| 0,4 | 0,785 |
| 0,5 | 1,227 |

Lời giải

1) Chứng tỏ chuyển động rơi tự do là nhanh dần đều

Ta chia quá trình rơi thành các khoảng thời gian liên tiếp bằng nhau T=0,1 sT = 0,1\ \text{s}, rồi tính quãng đường vật đi được trong mỗi khoảng (lấy hiệu hai giá trị quãng đường liên tiếp trong bảng):

Δs1=0,049−0=0,049 m\Delta s_1 = 0,049 - 0 = 0,049\ \text{m}
Δs2=0,197−0,049=0,148 m\Delta s_2 = 0,197 - 0,049 = 0,148\ \text{m}
Δs3=0,441−0,197=0,244 m\Delta s_3 = 0,441 - 0,197 = 0,244\ \text{m}
Δs4=0,785−0,441=0,344 m\Delta s_4 = 0,785 - 0,441 = 0,344\ \text{m}
Δs5=1,227−0,785=0,442 m\Delta s_5 = 1,227 - 0,785 = 0,442\ \text{m}

Tiếp tục lấy hiệu của các quãng đường liên tiếp đó (hiệu bậc hai):

Δs2−Δs1=0,148−0,049=0,099 m\Delta s_2 - \Delta s_1 = 0,148 - 0,049 = 0,099\ \text{m}
Δs3−Δs2=0,244−0,148=0,096 m\Delta s_3 - \Delta s_2 = 0,244 - 0,148 = 0,096\ \text{m}
Δs4−Δs3=0,344−0,244=0,100 m\Delta s_4 - \Delta s_3 = 0,344 - 0,244 = 0,100\ \text{m}
Δs5−Δs4=0,442−0,344=0,098 m\Delta s_5 - \Delta s_4 = 0,442 - 0,344 = 0,098\ \text{m}

Ta thấy quãng đường đi được trong những khoảng thời gian bằng nhau liên tiếp tăng dần (nên vật rơi nhanh dần), và hiệu giữa chúng gần như không đổi: Δs≈0,098 m\Delta s \approx 0,098\ \text{m}. Vì hiệu quãng đường trong các khoảng thời gian bằng nhau liên tiếp là một hằng số nên chuyển động rơi tự do là chuyển động nhanh dần đều (đpcm).

2) Tính gia tốc của chuyển động rơi tự do

Với chuyển động nhanh dần đều, hiệu quãng đường không đổi liên hệ với gia tốc theo công thức:

Δs=a T2  ⇒  a=ΔsT2\Delta s = a\,T^2 \;\Rightarrow\; a = \dfrac{\Delta s}{T^2}

Thay số với Δs≈0,098 m\Delta s \approx 0,098\ \text{m} và T=0,1 sT = 0,1\ \text{s}:

a=0,098(0,1)2=0,0980,01=9,8 m/s2a = \dfrac{0,098}{(0,1)^2} = \dfrac{0,098}{0,01} = 9,8\ \text{m/s}^2

Kiểm tra lại bằng công thức s=12at2⇒a=2st2s = \dfrac{1}{2}at^2 \Rightarrow a = \dfrac{2s}{t^2} cho một vài số liệu:

t=0,3 s:a=2⋅0,4410,32=0,8820,09=9,8 m/s2t = 0,3\ \text{s}: \quad a = \dfrac{2 \cdot 0,441}{0,3^2} = \dfrac{0,882}{0,09} = 9,8\ \text{m/s}^2
t=0,5 s:a=2⋅1,2270,52=2,4540,25≈9,82 m/s2t = 0,5\ \text{s}: \quad a = \dfrac{2 \cdot 1,227}{0,5^2} = \dfrac{2,454}{0,25} \approx 9,82\ \text{m/s}^2

Các giá trị đều cho a≈9,8 m/s2a \approx 9,8\ \text{m/s}^2, phù hợp với gia tốc rơi tự do.

Vậy gia tốc của chuyển động rơi tự do là a=g≈9,8 m/s2a = g \approx 9,8\ \text{m/s}^2.

Đáp số

đpcma ≈ 9,8 m/s²

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.