Sách giáo khoa Vật lí 11

Giải Bài 2 trang 13 SGK Vật lí 11

Chương I – Dao động   Đã kiểm chéo

Đề bài

Cho hai con lắc đơn dao động điều hoà. Biết phương trình dao động của con lắc thứ nhất là x=20cos⁡(20πt+π2)x = 20\cos\left(20\pi t + \dfrac{\pi}{2}\right) (cm). Con lắc thứ hai có cùng biên độ và tần số nhưng lệch về thời gian so với con lắc thứ nhất một phần tư chu kì. Viết phương trình dao động của con lắc thứ hai.

Lời giải

Phân tích đề bài

Con lắc thứ nhất dao động điều hoà với phương trình:
x1=20cos⁡(20πt+π2) (cm)x_1 = 20\cos\left(20\pi t + \dfrac{\pi}{2}\right)\ (\text{cm})

Suy ra:
- Biên độ: A=20A = 20 cm
- Tần số góc: ω=20π\omega = 20\pi rad/s
- Pha ban đầu: φ1=π2\varphi_1 = \dfrac{\pi}{2}
- Chu kì: T=2πω=2π20π=0,1T = \dfrac{2\pi}{\omega} = \dfrac{2\pi}{20\pi} = 0{,}1 s

Con lắc thứ hai

Con lắc thứ hai có *cùng biên độ* và *cùng tần số* nên vẫn có A=20A = 20 cm và ω=20π\omega = 20\pi rad/s. Nó chỉ *lệch về thời gian* so với con lắc thứ nhất một khoảng Δt=T4\Delta t = \dfrac{T}{4}.

Độ lệch thời gian T4\dfrac{T}{4} ứng với độ lệch pha:
Δφ=ω Δt=ω⋅T4=2πT⋅T4=π2\Delta\varphi = \omega\,\Delta t = \omega\cdot\dfrac{T}{4} = \dfrac{2\pi}{T}\cdot\dfrac{T}{4} = \dfrac{\pi}{2}

Vì đề không nói rõ con lắc thứ hai *sớm pha* hay *trễ pha* nên có hai trường hợp:

a) Con lắc thứ hai dao động trễ (chậm) hơn con lắc thứ nhất một phần tư chu kì

Trễ pha nghĩa là pha giảm đi π2\dfrac{\pi}{2}:
φ2=φ1−π2=π2−π2=0\varphi_2 = \varphi_1 - \dfrac{\pi}{2} = \dfrac{\pi}{2} - \dfrac{\pi}{2} = 0
x2=20cos⁡(20πt) (cm)\boxed{x_2 = 20\cos\left(20\pi t\right)\ (\text{cm})}

b) Con lắc thứ hai dao động sớm (nhanh) hơn con lắc thứ nhất một phần tư chu kì

Sớm pha nghĩa là pha tăng thêm π2\dfrac{\pi}{2}:
φ2=φ1+π2=π2+π2=π\varphi_2 = \varphi_1 + \dfrac{\pi}{2} = \dfrac{\pi}{2} + \dfrac{\pi}{2} = \pi
x2=20cos⁡(20πt+π) (cm)\boxed{x_2 = 20\cos\left(20\pi t + \pi\right)\ (\text{cm})}

Kiểm tra lại: Với ω=20π\omega = 20\pi rad/s thì T=0,1T = 0{,}1 s, một phần tư chu kì là T4\dfrac{T}{4} tương ứng đúng độ lệch pha π2\dfrac{\pi}{2}. Hai phương trình trên đều giữ nguyên A=20A = 20 cm và ω=20π\omega = 20\pi rad/s, chỉ khác pha ban đầu, phù hợp với yêu cầu "cùng biên độ và tần số".

Đáp số

Nếu trễ T/4: x2=20cos⁡(20πt)x_2 = 20\cos(20\pi t) cmNếu sớm T/4: x2=20cos⁡(20πt+π)x_2 = 20\cos(20\pi t + \pi) cm

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.