Sách giáo khoa Vật lí 11

Giải Bài 1 trang 13 SGK Vật lí 11

Chương I – Dao động   Đã kiểm chéo

Đề bài

Một vật dao động điều hoà với biên độ 10 cm, tần số 5 Hz. Tại thời điểm ban đầu (t = 0), vật ở vị trí biên (x = 10 cm).

– Xác định chu kì, tần số góc, pha ban đầu của dao động.

– Viết phương trình và vẽ đồ thị (x – t) của dao động.

Lời giải

Tóm tắt dữ kiện: Biên độ A=10A = 10 cm; tần số f=5f = 5 Hz; tại t=0t = 0 vật ở vị trí biên dương x=+A=10x = +A = 10 cm.

a) Chu kì, tần số góc, pha ban đầu

- Chu kì:
T=1f=15=0,2 s.T = \dfrac{1}{f} = \dfrac{1}{5} = 0{,}2\ \text{s}.

- Tần số góc:
ω=2πf=2π⋅5=10π≈31,4 rad/s.\omega = 2\pi f = 2\pi \cdot 5 = 10\pi \approx 31{,}4\ \text{rad/s}.

- Pha ban đầu: Phương trình dao động có dạng x=Acos⁡(ωt+φ)x = A\cos(\omega t + \varphi). Tại t=0t = 0:
x0=Acos⁡φ=A  ⇒  cos⁡φ=1  ⇒  φ=0.x_0 = A\cos\varphi = A \;\Rightarrow\; \cos\varphi = 1 \;\Rightarrow\; \varphi = 0.
(Vật ở biên dương nên vận tốc ban đầu bằng 0, phù hợp với φ=0\varphi = 0.)

b) Phương trình và đồ thị (x–t)(x\text{–}t)

Thay A=10A = 10 cm, ω=10π\omega = 10\pi rad/s, φ=0\varphi = 0:
x=10cos⁡(10πt) (cm)(t tính bằng giây).\boxed{x = 10\cos(10\pi t)\ (\text{cm})} \quad (t \text{ tính bằng giây}).

Đồ thị (x–t)(x\text{–}t) là một đường hình cosin:
- Trục tung xx (cm), trục hoành tt (s).
- Xuất phát từ điểm (0; 10)(0;\,10) — vị trí biên dương.
- Giá trị cực đại x=+10x = +10 cm, cực tiểu x=−10x = -10 cm.
- Chu kì T=0,2T = 0{,}2 s, nên các mốc đặc biệt:
- t=0t = 0: x=+10x = +10 cm (biên dương)
- t=T/4=0,05t = T/4 = 0{,}05 s: x=0x = 0 (qua VTCB)
- t=T/2=0,1t = T/2 = 0{,}1 s: x=−10x = -10 cm (biên âm)
- t=3T/4=0,15t = 3T/4 = 0{,}15 s: x=0x = 0
- t=T=0,2t = T = 0{,}2 s: x=+10x = +10 cm (lặp lại một chu kì)

Phác hoạ: đường cong bắt đầu ở đỉnh +10+10 cm tại t=0t = 0, đi xuống cắt trục tại t=0,05t = 0{,}05 s, chạm đáy −10-10 cm tại t=0,1t = 0{,}1 s, đi lên cắt trục tại t=0,15t = 0{,}15 s và trở lại đỉnh +10+10 cm tại t=0,2t = 0{,}2 s; sau đó lặp lại tuần hoàn.

Kiểm tra: ω=2π/T=2π/0,2=10π\omega = 2\pi/T = 2\pi/0{,}2 = 10\pi rad/s (khớp); tại t=0t = 0, x=10cos⁡0=10x = 10\cos 0 = 10 cm =A= A (đúng vị trí biên đề cho).

Đáp số

T=0,2T = 0{,}2 s; ω=10π≈31,4\omega = 10\pi \approx 31{,}4 rad/s; φ=0\varphi = 0x=10cos⁡(10πt)x = 10\cos(10\pi t) cm; đồ thị là đường cosin biên độ 10 cm, chu kì 0,2 s, xuất phát từ x=+10x = +10 cm

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.