Giải Câu hỏi trang 12 SGK Vật lí 11
Đề bài
Hai con lắc 1 và 2 dao động điều hoà cùng tần số, tại cùng thời điểm quan sát vị trí của chúng được biểu diễn trên Hình 2.5 a, b. Hỏi dao động của con lắc nào sớm pha hơn và sớm hơn bao nhiêu?
Hình gồm hai con lắc đơn treo từ giá đỡ, cùng quan sát tại một thời điểm.
a) Con lắc 1: dây treo lệch sang phải khỏi phương thẳng đứng, vật nặng đang ở vị trí biên (điểm lệch xa nhất); mũi tên 'Hướng chuyển động' chỉ ngược về phía vị trí cân bằng O, tức vật vừa tới biên và bắt đầu quay lại.
b) Con lắc 2: dây treo thẳng đứng, vật nặng đang ở vị trí cân bằng O; mũi tên 'Hướng chuyển động' chỉ sang trái, tức vật đang đi qua vị trí cân bằng với tốc độ lớn nhất.
Lời giải
Nhắc lại khái niệm pha dao động
Dao động điều hoà được mô tả bởi , trong đó là pha dao động, cho biết trạng thái (vị trí và chiều chuyển động) của vật tại thời điểm . Dao động nào có pha lớn hơn thì sớm pha hơn.
a) Xác định pha của con lắc 1
Tại thời điểm quan sát, con lắc 1 đang ở vị trí biên (li độ cực đại) và vừa tới biên để quay trở lại vị trí cân bằng. Chọn chiều dương là chiều lệch của vật: lúc này , tốc độ bằng 0.
Với , điều kiện cho:
b) Xác định pha của con lắc 2
Tại cùng thời điểm, con lắc 2 đang ở vị trí cân bằng O () và đang chuyển động với tốc độ cực đại (đi qua O về phía li độ âm, cùng quy ước chiều dương như trên).
Với :
Vật đang đi qua O theo chiều âm nên vận tốc , suy ra . Do đó:
c) So sánh và kết luận
Độ lệch pha giữa hai con lắc (cùng tần số):
Pha của con lắc 2 lớn hơn pha của con lắc 1, nên con lắc 2 sớm pha hơn con lắc 1 một góc (tức sớm hơn một phần tư chu kì ).
Kiểm tra lại: Con lắc 1 đang ở biên; sau một phần tư chu kì nữa nó mới về tới vị trí cân bằng và chuyển động nhanh nhất — đúng trạng thái mà con lắc 2 đang có ngay lúc này. Vậy con lắc 2 đi trước con lắc 1 đúng , kết quả phù hợp.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.