Giải Câu hỏi trang 48 SGK Vật lí 11
Đề bài
Cho hai loa giống nhau cùng phát âm thanh như hình bên, dịch chuyển một micro có nối với dao động kí phía trước hai loa để ghi đồ thị sóng âm thì thấy có những điểm tại đó biên độ sóng âm thu được rất lớn (L) và những điểm biên độ rất bé (B) nằm xen kẽ. Hiện tượng thú vị này giải thích như thế nào?
Sơ đồ thí nghiệm: một máy phát âm tần nối với hai loa giống nhau đặt cạnh nhau cùng phát âm thanh. Phía trước hai loa có một micro (nối với dao động kí) được dịch chuyển dọc theo một đường thẳng song song với hai loa. Dọc theo đường di chuyển này, các vị trí thu được âm thanh lớn (kí hiệu L) và âm thanh nhỏ (kí hiệu B) xuất hiện xen kẽ nhau theo thứ tự B L B L B L B L B L B.
Lời giải
Giải thích hiện tượng:
Hai loa giống nhau được nối chung với một máy phát âm tần nên chúng phát ra hai sóng âm cùng tần số, cùng biên độ và có độ lệch pha không đổi theo thời gian — tức là hai nguồn kết hợp.
Khi hai sóng âm này truyền tới vùng không gian phía trước hai loa, chúng gặp nhau và chồng chất lên nhau, tạo ra hiện tượng giao thoa sóng.
Tại một điểm M bất kì trên đường di chuyển của micro, dao động âm tổng hợp là tổng hợp của hai sóng từ hai loa truyền tới. Kết quả phụ thuộc vào hiệu đường đi (hiệu khoảng cách từ điểm đó tới hai loa):
- Những điểm có biên độ rất lớn (L): là những điểm mà hai sóng tới cùng pha, chúng tăng cường lẫn nhau (giao thoa cực đại). Điều kiện: hiệu đường đi bằng một số nguyên lần bước sóng:
Tại đó hai sóng gặp nhau luôn đồng pha nên biên độ tổng hợp lớn nhất (bằng tổng hai biên độ), âm nghe rất to.
- Những điểm có biên độ rất bé (B): là những điểm mà hai sóng tới ngược pha, chúng triệt tiêu lẫn nhau (giao thoa cực tiểu). Điều kiện: hiệu đường đi bằng một số bán nguyên lần bước sóng:
Vì hai loa giống nhau (biên độ bằng nhau) nên hai sóng ngược pha khử nhau gần như hoàn toàn, biên độ tổng hợp rất bé, âm nghe rất nhỏ (gần như không nghe thấy).
Do khi dịch micro dọc theo đường thẳng song song với hai loa thì hiệu đường đi thay đổi liên tục, lần lượt đi qua các giá trị thoả mãn điều kiện cực đại rồi cực tiểu, nên các điểm âm to (L) và âm nhỏ (B) xuất hiện xen kẽ, cố định theo thứ tự B L B L B L... đúng như quan sát được.
Kết luận: Hiện tượng các điểm âm to và âm nhỏ nằm xen kẽ nhau chính là hiện tượng giao thoa của hai sóng âm phát ra từ hai nguồn kết hợp (hai loa giống nhau cùng phát âm).
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.