Sách giáo khoa Vật lí 11

Giải Câu hỏi trang 49 SGK Vật lí 11

Bài 12. Giao thoa sóng   Đã kiểm chéo

Đề bài

Giải thích hiện tượng nêu ở mục khởi động.

Lời giải

Hiện tượng ở mục khởi động: Trên mặt nước có hai nguồn sóng dao động, ta thấy xuất hiện những điểm (đường) mà mặt nước dao động rất mạnh xen kẽ với những điểm (đường) mà mặt nước gần như đứng yên, tạo thành một hệ vân ổn định, không đổi theo thời gian. Đây chính là hiện tượng giao thoa sóng.

Giải thích:

a) *Điều kiện để có hiện tượng:* Hai nguồn trên mặt nước là hai nguồn kết hợp, tức là dao động cùng phương, cùng tần số (cùng chu kì) và có độ lệch pha không đổi theo thời gian. Khi đó hai hệ sóng do chúng phát ra gặp nhau và chồng chập lên nhau một cách ổn định.

b) *Nguyên nhân tạo ra vân:* Theo nguyên lí chồng chất, tại mỗi điểm trên mặt nước, li độ bằng tổng li độ của hai sóng truyền tới. Kết quả tổng hợp phụ thuộc vào hiệu đường đi d2−d1d_2-d_1 của hai sóng tới điểm đó:

- Tại những điểm hai sóng tới cùng pha, chúng tăng cường lẫn nhau (giao thoa cực đại) nên mặt nước dao động với biên độ lớn nhất. Điều kiện:
d2−d1=kλ(k=0,±1,±2,… )d_2-d_1 = k\lambda \quad (k=0,\pm1,\pm2,\dots)

- Tại những điểm hai sóng tới ngược pha, chúng triệt tiêu lẫn nhau (giao thoa cực tiểu) nên mặt nước gần như đứng yên. Điều kiện:
d2−d1=(k+12)λ(k=0,±1,±2,… )d_2-d_1 = \left(k+\tfrac{1}{2}\right)\lambda \quad (k=0,\pm1,\pm2,\dots)

c) *Vì sao hệ vân ổn định:* Do hai nguồn là nguồn kết hợp nên độ lệch pha của hai sóng tại mỗi điểm không đổi theo thời gian. Vì vậy vị trí các điểm dao động mạnh và các điểm đứng yên luôn cố định, tạo thành những gợn sóng (vân giao thoa) ổn định mà ta quan sát được ở mục khởi động.

Đáp số

Đó là hiện tượng giao thoa của hai sóng kết hợp: nơi hai sóng cùng pha (d2−d1=kλd_2-d_1=k\lambda) dao động cực đại, nơi ngược pha (d2−d1=(k+12)λd_2-d_1=(k+\tfrac{1}{2})\lambda) đứng yên, tạo hệ vân ổn định (đpcm)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.