Sách giáo khoa Vật lí 11

Giải Hoạt động trang 58 SGK Vật lí 11

Bài 15. Thực hành: Đo tốc độ truyền âm   Đã kiểm chéo

Đề bài

Nối máy phát tần số với loa, bật công tắc nguồn của máy phát tần số, điều chỉnh biên độ và tần số để nghe rõ âm (hoặc dùng búa cao su gõ vào một nhánh của âm thoa), đồng thời dịch chuyển dần pit-tông ra xa loa. Trả lời các câu hỏi sau:

a) Khi pit-tông di chuyển, độ to của âm thanh nghe được thay đổi như thế nào?

b) Khoảng cách giữa hai vị trí liên tiếp của pit-tông mà âm thanh nghe được to nhất cho phép xác định đại lượng nào của sóng âm?

c) Cần đo đại lượng nào để tính được tốc độ truyền âm?

Lời giải

a) Sự thay đổi độ to của âm khi dịch chuyển pit-tông

Khi dịch chuyển dần pit-tông ra xa loa, trong cột không khí hình thành sóng dừng. Độ to của âm nghe được thay đổi tuần hoàn: cứ lần lượt to dần lên rồi nhỏ dần đi, rồi lại to lên. Âm to nhất khi miệng ống (hoặc vị trí quan sát) ứng với một bụng sóng (sóng dừng cộng hưởng), và âm nhỏ nhất khi ứng với một nút sóng.

b) Ý nghĩa khoảng cách giữa hai vị trí liên tiếp âm to nhất

Hai vị trí liên tiếp của pit-tông mà âm nghe được to nhất tương ứng với hai bụng sóng (hai vị trí cộng hưởng) liên tiếp của sóng dừng. Khoảng cách giữa chúng bằng nửa bước sóng:

d=λ2d = \frac{\lambda}{2}

Do đó phép đo này cho phép xác định bước sóng λ\lambda của sóng âm:

λ=2d\lambda = 2d

c) Các đại lượng cần đo để tính tốc độ truyền âm

Tốc độ truyền âm được tính theo công thức:

v=λfv = \lambda f

Vì vậy cần đo hai đại lượng:
- Bước sóng λ\lambda (thông qua khoảng cách dd giữa hai vị trí liên tiếp của pit-tông cho âm to nhất, λ=2d\lambda = 2d);
- Tần số ff của sóng âm (đọc trên máy phát tần số, hoặc tần số của âm thoa).

Từ đó: v=λf=2d fv = \lambda f = 2d\,f.

Đáp số

Độ to thay đổi tuần hoàn: lần lượt to nhất rồi nhỏ nhất (do sóng dừng)Bước sóng λ của sóng âm (vì d = λ/2 nên λ = 2d)Cần đo bước sóng λ (qua d) và tần số f; khi đó v = λf = 2df

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.