Giải Bài 3 trang 59 SGK Vật lí 11
Đề bài
Tiếp tục kéo pit-tông di chuyển trong ống thuỷ tinh, cho đến lúc lại nghe được âm thanh to nhất. Xác định vị trí của pit-tông mà âm thanh nghe được là to nhất lần 2. Đo chiều dài cột khí . Ghi số liệu vào vở theo mẫu Bảng 15.1.
Thực hiện thao tác thêm hai lần nữa.
Bảng 15.1 là bảng mẫu ghi số liệu thí nghiệm, phía trên bảng có dòng "Tần số nguồn âm Hz". Bảng gồm 6 cột: cột 1 "Chiều dài cột không khí khi âm to nhất (mm)", cột 2 "Lần 1", cột 3 "Lần 2", cột 4 "Lần 3", cột 5 "Giá trị trung bình ()", cột 6 "Sai số ". Bảng có 2 hàng số liệu để trống (điền dấu ?): hàng thứ nhất ứng với chiều dài cột khí (vị trí âm to nhất lần 1), hàng thứ hai ứng với chiều dài cột khí (vị trí âm to nhất lần 2); mỗi hàng ghi các giá trị đo được ở Lần 1, Lần 2, Lần 3, rồi tính giá trị trung bình và sai số tương ứng.
| Chiều dài cột không khí khi âm to nhất (mm) | Lần 1 | Lần 2 | Lần 3 | Giá trị trung bình () | Sai số |
|---|---|---|---|---|---|
| | ? | ? | ? | ? | ? |
| | ? | ? | ? | ? | ? |
Lời giải
Cơ sở của phép đo
Ống thuỷ tinh có pit-tông tạo thành một cột không khí một đầu kín (mặt pit-tông) và một đầu hở (miệng ống đặt gần nguồn âm). Âm nghe được to nhất khi trong cột khí xảy ra sóng dừng cộng hưởng: miệng ống là một bụng sóng, mặt pit-tông là một nút sóng.
Điều kiện cộng hưởng của cột khí một đầu kín, một đầu hở:
- Vị trí âm to nhất lần 1 (cột khí ngắn nhất) ứng với : .
- Vị trí âm to nhất lần 2 ứng với : .
Khoảng cách giữa hai vị trí pit-tông cho âm to nhất liên tiếp:
a) Xác định vị trí âm to nhất lần 2 và đo
- Từ vị trí âm to nhất lần 1, tiếp tục kéo chậm pit-tông ra xa miệng ống (cột khí dài thêm), vừa kéo vừa lắng nghe.
- Khi âm thanh lại to lên rõ rệt rồi đạt cực đại thì dừng lại: đó là vị trí cộng hưởng thứ hai ().
- Đọc trên thước gắn với ống chiều dài cột khí lúc này, được (ứng với ).
- Lặp lại toàn bộ thao tác thêm 2 lần nữa, mỗi vị trí và đo đủ 3 lần để lấy giá trị trung bình và ước lượng sai số.
b) Ghi số liệu và xử lí theo mẫu Bảng 15.1
Giá trị trung bình của mỗi chiều dài:
Sai số tuyệt đối trung bình:
*Ví dụ minh hoạ với nguồn âm Hz (số liệu cụ thể tuỳ bộ thí nghiệm, cách tính giữ nguyên):*
| Chiều dài cột khí khi âm to nhất (mm) | Lần 1 | Lần 2 | Lần 3 | Trung bình | Sai số |
|---|---|---|---|---|---|
| | 195 | 194 | 196 | 195 | 1 |
| | 585 | 584 | 586 | 585 | 1 |
Viết kết quả đo:
c) Kiểm tra lại
Từ :
Tốc độ truyền âm:
phù hợp với tốc độ truyền âm trong không khí ở nhiệt độ phòng ( m/s), chứng tỏ số liệu và cách xử lí hợp lí.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.