Giải Hoạt động trang 59 SGK Vật lí 11
Đề bài
Xử lí kết quả thí nghiệm (dựa vào số liệu đã ghi ở Bảng 15.1):
a) Tính chiều dài cột không khí giữa hai vị trí của pit-tông khi âm to nhất
b) Tính tốc độ truyền âm
c) Tính sai số: ;
d) Giải thích tại sao không xác định tốc độ truyền âm qua , mà cần xác định qua .
Bảng 15.1 ghi kết quả thí nghiệm, tần số nguồn âm f = ...± ... Hz, gồm các cột như sau:
| Chiều dài cột không khí khi âm to nhất (mm) | Lần 1 | Lần 2 | Lần 3 | Giá trị trung bình () | Sai số |
|---|---|---|---|---|---|
| | ? | ? | ? | ? | ? |
| | ? | ? | ? | ? | ? |
(Các ô số liệu để trống cho học sinh điền từ kết quả đo.)
Lời giải
Nguyên tắc thí nghiệm: Khi dịch pit-tông, âm nghe to nhất tại các vị trí xảy ra cộng hưởng (hình thành sóng dừng trong cột không khí). Hai vị trí âm to nhất liên tiếp cách nhau đúng nửa bước sóng:
*Vì Bảng 15.1 để trống cho HS tự điền, dưới đây trình bày cách xử lí với một bộ số liệu minh hoạ (tần số nguồn âm Hz):*
| (mm) | Lần 1 | Lần 2 | Lần 3 | Trung bình | |
|---|---|---|---|---|---|
| | 193 | 192 | 194 | 193 | 1 |
| | 581 | 580 | 579 | 580 | 1 |
Giá trị trung bình lấy bằng trung bình cộng 3 lần đo; sai số lấy bằng trung bình các độ lệch so với giá trị trung bình (cộng thêm sai số dụng cụ), ở đây mm.
a) Chiều dài cột không khí giữa hai vị trí âm to nhất
Sai số tuyệt đối: .
Vậy mm.
b) Tốc độ truyền âm
c) Tính sai số
Sai số tỉ đối (tương đối):
Vì nên:
Sai số tuyệt đối của tốc độ:
Kết quả: (phù hợp với tốc độ âm trong không khí m/s).
d) Vì sao phải xác định qua mà không dùng riêng hay ?
Vị trí bụng sóng (nơi dao động mạnh nhất) không nằm đúng ở miệng ống mà nhô ra ngoài miệng ống một đoạn chưa biết (hiệu ứng đầu hở của cột khí). Do đó khoảng cách từ miệng ống đến pit-tông , không đúng bằng , ; nếu tính trực tiếp từ hoặc sẽ mắc sai số hệ thống do đoạn này. Khi lấy hiệu hai vị trí âm to nhất liên tiếp, đoạn ở hai vị trí bằng nhau nên bị triệt tiêu, và luôn đúng bằng . Nhờ vậy phép đo qua loại bỏ được sai số đầu ống, cho kết quả chính xác hơn.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.