Sách giáo khoa Vật lí 11

Giải Bài 4 trang 64 SGK Vật lí 11

Bài 16. Lực tương tác giữa hai điện tích   Đã kiểm

Đề bài

Hai điện tích điểm q1=15 μCq_1 = 15\ \mu C; q2=−6 μCq_2 = -6\ \mu C đặt cách nhau 0,2 m trong không khí. Phải đặt một điện tích q3q_3 ở vị trí nào để lực điện do q1q_1 và q2q_2 tác dụng lên điện tích này bằng 0?

Lời giải

## Điều kiện cân bằng của q3q_3

Gọi F⃗13\vec{F}_{13} và F⃗23\vec{F}_{23} lần lượt là lực do q1q_1 và q2q_2 tác dụng lên q3q_3. Để lực điện tổng hợp tác dụng lên q3q_3 bằng 00:

F⃗13+F⃗23=0⃗⇒F⃗13=−F⃗23\vec{F}_{13} + \vec{F}_{23} = \vec{0} \Rightarrow \vec{F}_{13} = -\vec{F}_{23}

Vậy hai lực phải cùng giá, ngược chiều và bằng nhau về độ lớn. Muốn cùng giá, điểm đặt q3q_3 phải nằm trên đường thẳng nối q1q_1 và q2q_2.

## Xác định vùng đặt q3q_3

Vì q1=15 μC>0q_1 = 15\,\mu\text{C} > 0 và q2=−6 μC<0q_2 = -6\,\mu\text{C} < 0 (trái dấu):

- Nếu q3q_3 nằm trong đoạn q1q2q_1q_2: hai lực F⃗13\vec{F}_{13} và F⃗23\vec{F}_{23} cùng chiều nên không thể triệt tiêu. Loại.
- Nếu q3q_3 nằm ngoài đoạn, về phía q2q_2 (điện tích có độ lớn nhỏ hơn): hai lực ngược chiều và có thể bằng nhau về độ lớn vì q3q_3 ở gần q2q_2 hơn.

Vậy q3q_3 nằm trên đường thẳng q1q2q_1q_2, ngoài đoạn q1q2q_1q_2, về phía q2q_2.

Gọi r2r_2 là khoảng cách từ q3q_3 đến q2q_2 thì khoảng cách đến q1q_1 là r1=r2+0,2 (m)r_1 = r_2 + 0{,}2\ (\text{m}).

## Điều kiện về độ lớn

F13=F23⇔k∣q1∣r12=k∣q2∣r22F_{13} = F_{23} \Leftrightarrow k\dfrac{|q_1|}{r_1^2} = k\dfrac{|q_2|}{r_2^2}

⇒r12r22=∣q1∣∣q2∣=156=2,5⇒r1r2=2,5=102\Rightarrow \dfrac{r_1^2}{r_2^2} = \dfrac{|q_1|}{|q_2|} = \dfrac{15}{6} = 2{,}5 \Rightarrow \dfrac{r_1}{r_2} = \sqrt{2{,}5} = \dfrac{\sqrt{10}}{2}

Thay r1=r2+0,2r_1 = r_2 + 0{,}2:

r2+0,2=102 r2⇒0,2=r2 ⁣(10−22)r_2 + 0{,}2 = \dfrac{\sqrt{10}}{2}\,r_2 \Rightarrow 0{,}2 = r_2\!\left(\dfrac{\sqrt{10}-2}{2}\right)

r2=0,410−2=0,4(10+2)6=2+1015≈0,344 mr_2 = \dfrac{0{,}4}{\sqrt{10}-2} = \dfrac{0{,}4(\sqrt{10}+2)}{6} = \dfrac{2+\sqrt{10}}{15} \approx 0{,}344\ \text{m}

r1=r2+0,2=5+1015≈0,544 mr_1 = r_2 + 0{,}2 = \dfrac{5+\sqrt{10}}{15} \approx 0{,}544\ \text{m}

Kiểm tra: r12r22=(102)2=2,5=156\dfrac{r_1^2}{r_2^2} = \left(\dfrac{\sqrt{10}}{2}\right)^2 = 2{,}5 = \dfrac{15}{6} ✓

## Kết luận

q3q_3 phải đặt trên đường thẳng nối q1q_1, q2q_2, ngoài đoạn q1q2q_1q_2 về phía q2q_2, cách q2q_2 một khoảng r2≈0,344r_2 \approx 0{,}344 m (và cách q1q_1 khoảng r1≈0,544r_1 \approx 0{,}544 m). Dấu và độ lớn của q3q_3 là tùy ý, không ảnh hưởng đến vị trí cân bằng.

Đáp số

q3q_3 nằm trên đường thẳng q1q2q_1q_2, ngoài đoạn q1q2q_1q_2 về phía q2q_2; cách q2q_2 khoảng r2=2+1015≈0,344r_2 = \dfrac{2+\sqrt{10}}{15} \approx 0{,}344 m, cách q1q_1 khoảng r1=5+1015≈0,544r_1 = \dfrac{5+\sqrt{10}}{15} \approx 0{,}544 m

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.