Sách giáo khoa Vật lí 11

Giải Câu hỏi 1 trang 16 SGK Vật lí 11

Bài 3. Vận tốc, gia tốc trong dao động điều hoà   Đã kiểm chéo

Đề bài

Một vật dao động điều hoà trên trục Ox. Khi vật qua vị trí cân bằng thì tốc độ của nó là 20 cm/s. Khi vật có tốc độ là 10 cm/s thì gia tốc của nó có độ lớn là 40340\sqrt{3} cm/s2^2. Tính biên độ dao động của vật.

Lời giải

Phân tích đề:
Vật dao động điều hoà với phương trình li độ x=Acos⁡(ωt+φ)x = A\cos(\omega t + \varphi).

- Tốc độ cực đại đạt được khi vật qua vị trí cân bằng:
vmax=ωA=20 cm/sv_{max} = \omega A = 20 \text{ cm/s}

Bước 1 — Liên hệ giữa tốc độ, gia tốc và các đại lượng cực đại.

Ta có:
v2=ω2(A2−x2)vàa=−ω2x⇒x2=a2ω4v^2 = \omega^2\left(A^2 - x^2\right) \qquad \text{và} \qquad a = -\omega^2 x \Rightarrow x^2 = \dfrac{a^2}{\omega^4}

Thay vào, suy ra hệ thức liên hệ:
v2+a2ω2=ω2A2=vmax2v^2 + \dfrac{a^2}{\omega^2} = \omega^2 A^2 = v_{max}^2

Bước 2 — Tìm tần số góc ω\omega.

Thay v=10v = 10 cm/s, a=403a = 40\sqrt{3} cm/s² và vmax=20v_{max} = 20 cm/s:
102+(403)2ω2=20210^2 + \dfrac{\left(40\sqrt{3}\right)^2}{\omega^2} = 20^2
100+4800ω2=400⇒4800ω2=300⇒ω2=16100 + \dfrac{4800}{\omega^2} = 400 \Rightarrow \dfrac{4800}{\omega^2} = 300 \Rightarrow \omega^2 = 16
ω=4 rad/s\omega = 4 \text{ rad/s}

Bước 3 — Tính biên độ.

Từ vmax=ωAv_{max} = \omega A:
A=vmaxω=204=5 cmA = \dfrac{v_{max}}{\omega} = \dfrac{20}{4} = 5 \text{ cm}

Kiểm tra lại: Gia tốc cực đại amax=ω2A=16⋅5=80a_{max} = \omega^2 A = 16 \cdot 5 = 80 cm/s². Dùng hệ thức độc lập v2vmax2+a2amax2=1\dfrac{v^2}{v_{max}^2} + \dfrac{a^2}{a_{max}^2} = 1:
102202+(403)2802=100400+48006400=0,25+0,75=1 ✓\dfrac{10^2}{20^2} + \dfrac{(40\sqrt{3})^2}{80^2} = \dfrac{100}{400} + \dfrac{4800}{6400} = 0{,}25 + 0{,}75 = 1 \ ✓

Vậy kết quả phù hợp.

Đáp số

A = 5 cm

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.