Sách giáo khoa Vật lí 11

Giải Câu hỏi trang 68 SGK Vật lí 11

Bài 17. Khái niệm điện trường   Đã kiểm chéo

Đề bài

Đặt điện tích điểm Q1=6.10−8Q_1 = 6.10^{-8} C tại điểm A và điện tích điểm Q2=−2.10−8Q_2 = -2.10^{-8} C tại điểm B cách A một khoảng bằng 3 cm (Hình 17.5). Hãy xác định những điểm mà ở đó cường độ điện trường tại đó bằng 0.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 68 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình vẽ hai điểm A và B nằm trên một đường thẳng nằm ngang, nối với nhau bằng đoạn thẳng nét đứt, cách nhau 3 cm. Tại A đặt điện tích Q1=6.10−8Q_1 = 6.10^{-8} C (dương), tại B đặt điện tích Q2=−2.10−8Q_2 = -2.10^{-8} C (âm). A ở bên trái, B ở bên phải.

Lời giải

Phân tích. Gọi MM là điểm cần tìm, tại đó E⃗=E1⃗+E2⃗=0⃗\vec{E} = \vec{E_1} + \vec{E_2} = \vec{0}, với E1⃗\vec{E_1}, E2⃗\vec{E_2} lần lượt là cường độ điện trường do Q1Q_1 và Q2Q_2 gây ra tại MM.

Để E1⃗+E2⃗=0⃗\vec{E_1} + \vec{E_2} = \vec{0} thì hai vectơ phải cùng giá, ngược chiều và bằng độ lớn:
E1⃗=−E2⃗  ⇒  E1=E2.\vec{E_1} = -\vec{E_2} \;\Rightarrow\; E_1 = E_2.

Vậy MM phải nằm trên đường thẳng ABAB. Xét các khả năng:

- Trong đoạn ABAB: Q1>0Q_1 > 0 nên E1⃗\vec{E_1} hướng ra xa AA (sang phải); Q2<0Q_2 < 0 nên E2⃗\vec{E_2} hướng về BB (sang phải). Hai vectơ cùng chiều → không triệt tiêu được.
- Phía ngoài, bên trái AA: MM gần AA hơn BB, mà ∣Q1∣>∣Q2∣|Q_1| > |Q_2| nên luôn có E1>E2E_1 > E_2 → không triệt tiêu được.
- Phía ngoài, bên phải BB: ở đây E1⃗\vec{E_1} và E2⃗\vec{E_2} ngược chiều; vì MM gần BB hơn nên điện tích nhỏ Q2Q_2 có thể gây ra E2E_2 đủ lớn để cân bằng E1E_1. Đây là vị trí cần tìm.

Thiết lập phương trình. Gọi rr là khoảng cách từ BB đến MM (cm). Khi đó khoảng cách từ AA đến MM là (r+3)(r + 3) cm.

E1=E2  ⇒  k∣Q1∣(r+3)2=k∣Q2∣r2E_1 = E_2 \;\Rightarrow\; k\frac{|Q_1|}{(r+3)^2} = k\frac{|Q_2|}{r^2}

6⋅10−8(r+3)2=2⋅10−8r2  ⇒  (r+3)2r2=62=3\frac{6\cdot 10^{-8}}{(r+3)^2} = \frac{2\cdot 10^{-8}}{r^2} \;\Rightarrow\; \frac{(r+3)^2}{r^2} = \frac{6}{2} = 3

Lấy căn bậc hai (hai vế dương):
r+3r=3  ⇒  r+3=3 r  ⇒  r(3−1)=3\frac{r+3}{r} = \sqrt{3} \;\Rightarrow\; r+3 = \sqrt{3}\,r \;\Rightarrow\; r(\sqrt{3}-1) = 3

r=33−1=3(3+1)2≈4,1 cm.r = \frac{3}{\sqrt{3}-1} = \frac{3(\sqrt{3}+1)}{2} \approx 4,1 \text{ cm}.

Khi đó khoảng cách từ AA: r+3≈7,1r + 3 \approx 7,1 cm.

Kiểm tra lại: với r≈4,1r \approx 4,1 cm: ∣Q2∣r2=24,12≈0,119\dfrac{|Q_2|}{r^2} = \dfrac{2}{4,1^2} \approx 0,119 và ∣Q1∣(r+3)2=67,12≈0,119\dfrac{|Q_1|}{(r+3)^2} = \dfrac{6}{7,1^2} \approx 0,119 — hai vế bằng nhau, đồng thời hai vectơ ngược chiều nên tổng bằng 0. ✓

Kết luận. Có một điểm MM duy nhất nằm trên đường thẳng ABAB, về phía ngoài đoạn ABAB và ở bên phải BB (phía điện tích có độ lớn nhỏ hơn), cách BB khoảng 4,14,1 cm (tức cách AA khoảng 7,17,1 cm). Tại đó cường độ điện trường tổng hợp bằng 0.

Đáp số

Điểm M nằm trên đường thẳng AB, ngoài đoạn AB về phía B, cách B ≈ 4,1 cm (cách A ≈ 7,1 cm)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.