Giải Hoạt động trang 67 SGK Vật lí 11
Đề bài
Nếu trong không gian có hai điện tích điểm dương được đặt ở hai điểm B và C thì một điện tích thử q được đặt tại một điểm A như Hình 17.4 sẽ chịu lực điện như thế nào? Hãy mô tả bằng hình vẽ lực điện tổng hợp do và tác dụng lên điện tích thử q.
Hình vẽ ba điện tích đặt ở ba đỉnh của một tam giác (nét đứt): đỉnh trên là điểm A mang điện tích thử dương q, đỉnh dưới bên trái là điểm B mang điện tích dương , đỉnh dưới bên phải là điểm C mang điện tích dương , với . Tại điểm A có hai vectơ lực điện: vectơ (do gây ra) và vectơ (do gây ra), cả hai đều hướng từ A ra phía ngoài tam giác (lực đẩy giữa các điện tích cùng dấu dương), nghiêng về bên phải và nghiêng về bên trái, đối xứng nhau qua đường thẳng đứng đi qua A.
Lời giải
a) Phân tích lực do từng điện tích tác dụng lên q
Điện tích thử đặt tại A là điện tích dương, hai điện tích đặt tại B và C cũng dương. Vì các điện tích cùng dấu nên chúng *đẩy* nhau. Do đó:
- (tại B) tác dụng lên lực có phương nằm trên đường thẳng BA, chiều hướng ra xa B (từ B đến A rồi tiếp tục ra ngoài), tức hướng từ A ra phía ngoài tam giác, nghiêng về bên phải.
- (tại C) tác dụng lên lực có phương nằm trên đường thẳng CA, chiều hướng ra xa C, tức hướng từ A ra phía ngoài tam giác, nghiêng về bên trái.
Độ lớn mỗi lực tính theo định luật Coulomb:
Theo hình 17.4, tam giác cân tại A nên ; lại có , suy ra:
b) Lực điện tổng hợp tác dụng lên q
Lực tổng hợp là tổng hai vectơ:
dựng theo quy tắc hình bình hành.
Vì và có cùng độ lớn và đối xứng nhau qua đường thẳng đứng đi qua A (đường trung trực của BC), nên:
- Các thành phần nằm ngang của và ngược chiều, bằng nhau nên triệt tiêu nhau.
- Các thành phần thẳng đứng cùng chiều (hướng lên trên, ra xa BC) nên cộng lại.
Kết quả: nằm trên đường thẳng đứng đi qua A (trục đối xứng của tam giác), hướng thẳng lên trên, ra xa đoạn BC.
Gọi là góc giữa mỗi lực thành phần và trục đối xứng, độ lớn lực tổng hợp là:
Mô tả hình vẽ: Tại A vẽ nghiêng phải, nghiêng trái (đối xứng qua phương thẳng đứng); dựng hình bình hành có hai cạnh là thì đường chéo chính là nằm dọc theo trục đối xứng, chỉ thẳng lên trên (ra xa BC).
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.