Sách giáo khoa Vật lí 11

Giải Hoạt động trang 67 SGK Vật lí 11

Bài 17. Khái niệm điện trường   Đã kiểm chéo

Đề bài

Nếu trong không gian có hai điện tích điểm dương Q1=Q2Q_1 = Q_2 được đặt ở hai điểm B và C thì một điện tích thử q được đặt tại một điểm A như Hình 17.4 sẽ chịu lực điện như thế nào? Hãy mô tả bằng hình vẽ lực điện tổng hợp do Q1Q_1 và Q2Q_2 tác dụng lên điện tích thử q.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 67 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình vẽ ba điện tích đặt ở ba đỉnh của một tam giác (nét đứt): đỉnh trên là điểm A mang điện tích thử dương q, đỉnh dưới bên trái là điểm B mang điện tích dương Q1Q_1, đỉnh dưới bên phải là điểm C mang điện tích dương Q2Q_2, với Q1=Q2Q_1 = Q_2. Tại điểm A có hai vectơ lực điện: vectơ F1⃗\vec{F_1} (do Q1Q_1 gây ra) và vectơ F2⃗\vec{F_2} (do Q2Q_2 gây ra), cả hai đều hướng từ A ra phía ngoài tam giác (lực đẩy giữa các điện tích cùng dấu dương), F1⃗\vec{F_1} nghiêng về bên phải và F2⃗\vec{F_2} nghiêng về bên trái, đối xứng nhau qua đường thẳng đứng đi qua A.

Lời giải

a) Phân tích lực do từng điện tích tác dụng lên q

Điện tích thử qq đặt tại A là điện tích dương, hai điện tích Q1, Q2Q_1,\,Q_2 đặt tại B và C cũng dương. Vì các điện tích cùng dấu nên chúng *đẩy* nhau. Do đó:

- Q1Q_1 (tại B) tác dụng lên qq lực F1⃗\vec{F_1} có phương nằm trên đường thẳng BA, chiều hướng ra xa B (từ B đến A rồi tiếp tục ra ngoài), tức hướng từ A ra phía ngoài tam giác, nghiêng về bên phải.
- Q2Q_2 (tại C) tác dụng lên qq lực F2⃗\vec{F_2} có phương nằm trên đường thẳng CA, chiều hướng ra xa C, tức hướng từ A ra phía ngoài tam giác, nghiêng về bên trái.

Độ lớn mỗi lực tính theo định luật Coulomb:
F1=k∣Q1 q∣AB2,F2=k∣Q2 q∣AC2.F_1 = k\dfrac{|Q_1\,q|}{AB^2}, \qquad F_2 = k\dfrac{|Q_2\,q|}{AC^2}.

Theo hình 17.4, tam giác cân tại A nên AB=ACAB = AC; lại có Q1=Q2Q_1 = Q_2, suy ra:
F1=F2.F_1 = F_2.

b) Lực điện tổng hợp tác dụng lên q

Lực tổng hợp là tổng hai vectơ:
F⃗=F1⃗+F2⃗,\vec{F} = \vec{F_1} + \vec{F_2},
dựng theo quy tắc hình bình hành.

Vì F1⃗\vec{F_1} và F2⃗\vec{F_2} có cùng độ lớn và đối xứng nhau qua đường thẳng đứng đi qua A (đường trung trực của BC), nên:
- Các thành phần nằm ngang của F1⃗\vec{F_1} và F2⃗\vec{F_2} ngược chiều, bằng nhau nên triệt tiêu nhau.
- Các thành phần thẳng đứng cùng chiều (hướng lên trên, ra xa BC) nên cộng lại.

Kết quả: F⃗\vec{F} nằm trên đường thẳng đứng đi qua A (trục đối xứng của tam giác), hướng thẳng lên trên, ra xa đoạn BC.

Gọi α\alpha là góc giữa mỗi lực thành phần và trục đối xứng, độ lớn lực tổng hợp là:
F=2F1cos⁡α=2k∣Q1 q∣AB2cos⁡α.F = 2F_1\cos\alpha = 2k\dfrac{|Q_1\,q|}{AB^2}\cos\alpha.

Mô tả hình vẽ: Tại A vẽ F1⃗\vec{F_1} nghiêng phải, F2⃗\vec{F_2} nghiêng trái (đối xứng qua phương thẳng đứng); dựng hình bình hành có hai cạnh là F1⃗, F2⃗\vec{F_1},\,\vec{F_2} thì đường chéo chính là F⃗\vec{F} nằm dọc theo trục đối xứng, chỉ thẳng lên trên (ra xa BC).

Đáp số

F1⃗\vec{F_1} hướng ra xa B, F2⃗\vec{F_2} hướng ra xa C; F1=F2F_1 = F_2 vì Q1=Q2Q_1=Q_2 và AB=ACAB=ACLực tổng hợp F⃗=F1⃗+F2⃗\vec{F}=\vec{F_1}+\vec{F_2} nằm trên trục đối xứng qua A, hướng thẳng lên trên (ra xa BC), độ lớn F=2F1cos⁡αF=2F_1\cos\alpha

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.