Giải Hoạt động 1 trang 21 SGK Vật lí 11
Đề bài
Hình 5.3 là đồ thị động năng và thế năng của một vật dao động điều hoà theo li độ. Hãy phân tích sự chuyển hoá giữa động năng và thế năng bằng đồ thị.
Đồ thị có trục tung là năng lượng W, trục hoành là li độ x chạy từ đến (gốc 0 ở giữa). Đường thế năng là một parabol quay bề lõm lên trên: bằng 0 tại li độ và đạt giá trị cực đại (bằng cơ năng W) tại hai biên và . Đường động năng là một parabol quay bề lõm xuống dưới: đạt giá trị cực đại (bằng W) tại và bằng 0 tại hai biên . Tại mọi li độ, tổng tung độ hai đường luôn bằng cơ năng không đổi W (đường nằm ngang ở đỉnh), tức .
Lời giải
Phân tích đồ thị
Gọi cơ năng (năng lượng toàn phần) của vật là . Với vật dao động điều hoà, hai dạng năng lượng biến đổi theo li độ như sau:
- Thế năng: — là một parabol có bề lõm hướng lên, nên nhỏ nhất tại và lớn nhất tại hai biên .
- Động năng: — là một parabol có bề lõm hướng xuống, nên lớn nhất tại và nhỏ nhất tại hai biên .
a) Tại vị trí cân bằng ()
Đường thế năng chạm trục hoành: . Đường động năng đạt đỉnh: (cực đại). Vật có tốc độ lớn nhất, toàn bộ cơ năng ở dạng động năng.
b) Tại hai vị trí biên ()
Đường động năng chạm trục hoành: (vật dừng lại, đổi chiều). Đường thế năng đạt đỉnh: (cực đại). Toàn bộ cơ năng ở dạng thế năng.
c) Khi vật đi từ biên về vị trí cân bằng ( giảm)
Trên đồ thị, tung độ đường giảm dần còn tung độ đường tăng dần: thế năng chuyển hoá dần thành động năng.
d) Khi vật đi từ vị trí cân bằng ra biên ( tăng)
Ngược lại, tung độ đường giảm dần còn tung độ đường tăng dần: động năng chuyển hoá dần thành thế năng.
e) Bảo toàn cơ năng
Tại mọi li độ, tổng tung độ của hai đường luôn bằng một hằng số (đường nằm ngang ở đỉnh):
Vậy trong quá trình dao động, động năng và thế năng liên tục chuyển hoá qua lại cho nhau, nhưng cơ năng của vật luôn được bảo toàn (nếu bỏ qua ma sát).
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.