Sách giáo khoa Vật lí 11

Giải Hoạt động 2 trang 21 SGK Vật lí 11

Bài 5. Động năng, thế năng. Sự chuyển hoá năng lượng trong dao động điều hoà   Đã kiểm chéo

Đề bài

Hình 5.4 là đồ thị động năng, thế năng và cơ năng của một vật dao động điều hoà theo thời gian.

a) Động năng và thế năng của vật thay đổi như thế nào trong các khoảng thời gian: từ 0 đến T4\dfrac{T}{4}, từ T4\dfrac{T}{4} đến T2\dfrac{T}{2}, từ T2\dfrac{T}{2} đến 3T4\dfrac{3T}{4}, từ 3T4\dfrac{3T}{4} đến TT.

b) Tại các thời điểm: t=0t = 0; t=T8t = \dfrac{T}{8}; t=T4t = \dfrac{T}{4}; t=3T8t = \dfrac{3T}{8}, động năng và thế năng của vật có giá trị như thế nào (tính theo W). Nghiệm lại để thấy ở mỗi thời điểm đó Wđ+Wt=WW_đ + W_t = W.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 21 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Đồ thị có trục tung là năng lượng (W,Wđ,WtW, W_đ, W_t), trục hoành là thời gian t với các mốc T4,T2,3T4,T\dfrac{T}{4}, \dfrac{T}{2}, \dfrac{3T}{4}, T. Cơ năng W là đường nằm ngang không đổi ở trên cùng. Động năng WđW_đ và thế năng WtW_t là hai đường hình sin dao động ngược pha nhau, cùng dao động quanh giá trị trung bình W2\dfrac{W}{2} (đường đứt nét nằm ngang), biên độ từ 0 đến W, với chu kì bằng T2\dfrac{T}{2}. Tại t=0t = 0: Wđ=WW_đ = W (cực đại) và Wt=0W_t = 0. Sau đó WđW_đ giảm còn WtW_t tăng; tại t=T4t = \dfrac{T}{4}: Wđ=0W_đ = 0 và Wt=WW_t = W. Quá trình lặp lại ngược trở lại, tại mọi thời điểm tổng hai đường luôn bằng W.

Lời giải

## a) Sự thay đổi của động năng và thế năng trong từng khoảng thời gian

Trong dao động điều hoà, cơ năng W=Wđ+WtW = W_đ + W_t luôn không đổi. Khi động năng tăng thì thế năng giảm và ngược lại, với chu kì biến thiên bằng T2\dfrac{T}{2}. Từ đồ thị (Hình 5.4), tại t=0t = 0 ta có Wđ=WW_đ = W (cực đại) và Wt=0W_t = 0.

- Từ 00 đến T4\dfrac{T}{4}: động năng WđW_đ giảm từ WW về 00; thế năng WtW_t tăng từ 00 lên WW.
- Từ T4\dfrac{T}{4} đến T2\dfrac{T}{2}: động năng WđW_đ tăng từ 00 lên WW; thế năng WtW_t giảm từ WW về 00.
- Từ T2\dfrac{T}{2} đến 3T4\dfrac{3T}{4}: động năng WđW_đ giảm từ WW về 00; thế năng WtW_t tăng từ 00 lên WW.
- Từ 3T4\dfrac{3T}{4} đến TT: động năng WđW_đ tăng từ 00 lên WW; thế năng WtW_t giảm từ WW về 00.

Ở mọi thời điểm, tổng Wđ+Wt=WW_đ + W_t = W không đổi.

##

b) Giá trị động năng, thế năng tại các thời điểm (tính theo WW)

Từ đồ thị, động năng và thế năng biến thiên tuần hoàn với chu kì T2\dfrac{T}{2} quanh giá trị trung bình W2\dfrac{W}{2}. Dựa vào dạng đồ thị:

Tại t=0t = 0:
Wđ=W;Wt=0W_đ = W \quad;\quad W_t = 0
Kiểm tra: Wđ+Wt=W+0=W.W_đ + W_t = W + 0 = W. ✓

Tại t=T8t = \dfrac{T}{8}: đây là thời điểm giữa 00 và T4\dfrac{T}{4}, hai đường cắt nhau tại giá trị trung bình:
Wđ=W2=0,5W;Wt=W2=0,5WW_đ = \dfrac{W}{2} = 0,5W \quad;\quad W_t = \dfrac{W}{2} = 0,5W
Kiểm tra: Wđ+Wt=0,5W+0,5W=W.W_đ + W_t = 0,5W + 0,5W = W. ✓

Tại t=T4t = \dfrac{T}{4}:
Wđ=0;Wt=WW_đ = 0 \quad;\quad W_t = W
Kiểm tra: Wđ+Wt=0+W=W.W_đ + W_t = 0 + W = W. ✓

Tại t=3T8t = \dfrac{3T}{8}: đây là thời điểm giữa T4\dfrac{T}{4} và T2\dfrac{T}{2}, hai đường lại cắt nhau tại giá trị trung bình:
Wđ=W2=0,5W;Wt=W2=0,5WW_đ = \dfrac{W}{2} = 0,5W \quad;\quad W_t = \dfrac{W}{2} = 0,5W
Kiểm tra: Wđ+Wt=0,5W+0,5W=W.W_đ + W_t = 0,5W + 0,5W = W. ✓

Kết luận: Tại tất cả các thời điểm trên, luôn có Wđ+Wt=WW_đ + W_t = W, đúng với định luật bảo toàn cơ năng trong dao động điều hoà.

Đáp số

a) 0→T/4: Wđ giảm (W→0), Wt tăng (0→W); T/4→T/2: Wđ tăng (0→W), Wt giảm (W→0); T/2→3T/4: Wđ giảm (W→0), Wt tăng (0→W); 3T/4→T: Wđ tăng (0→W), Wt giảm (W→0)b) t=0: Wđ=W, Wt=0; t=T/8: Wđ=Wt=0,5W; t=T/4: Wđ=0, Wt=W; t=3T/8: Wđ=Wt=0,5W. Ở mọi thời điểm Wđ+Wt=W (đpcm)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.