Sách giáo khoa Vật lí 11

Giải Hoạt động trang 24 SGK Vật lí 11

Bài 6. Dao động tắt dần. Dao động cưỡng bức. Hiện tượng cộng hưởng   Đã kiểm chéo

Đề bài

Thí nghiệm.

Chuẩn bị: Con lắc có vật nặng gắn bút dạ; tấm nhựa để ghi đồ thị của dao động; bộ phận tạo chuyển động đều cho tấm nhựa.

Tiến hành:
- Bố trí thí nghiệm như Hình 6.1b.
- Cho con lắc dao động ổn định và tấm nhựa chuyển động đều, bút dạ gắn ở vật nặng luôn tiếp xúc với tấm ghi đồ thị. Khi con lắc dao động, bút dạ gắn trên quả nặng sẽ ghi lại biên độ dao động của con lắc đơn theo thời gian như Hình 6.1a.

Hãy nhận xét về biên độ và chu kì (hay tần số) dao động của con lắc trong thí nghiệm.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 24 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 6.1a là đồ thị kết quả thí nghiệm dao động tắt dần: trục ngang là thời gian (gốc O), đường cong là dạng sóng hình sin mà biên độ giảm dần theo thời gian (hai đường bao trên và dưới hội tụ dần về trục thời gian), chú thích 'Biên độ giảm dần'; chu kì (khoảng cách giữa các đỉnh liên tiếp) gần như không đổi. Hình 6.1b là bộ thí nghiệm khảo sát dao động tắt dần của con lắc đơn gồm: nguồn điện, vật nặng của con lắc có gắn bút dạ treo trên giá, và tấm nhựa chuyển động đều nằm phía dưới để bút dạ ghi lại đồ thị dao động.

Lời giải

Nhận xét kết quả thí nghiệm (dựa vào đồ thị Hình 6.1a):

a) Về biên độ dao động:

Trên đồ thị, hai đường bao (trên và dưới) của dạng sóng hình sin không song song với trục thời gian mà hội tụ dần về trục này. Điều đó cho thấy biên độ dao động của con lắc giảm dần theo thời gian (đúng như chú thích "Biên độ giảm dần").

Nguyên nhân: Trong quá trình dao động, con lắc luôn chịu lực cản của môi trường (lực ma sát với không khí, lực cản do bút dạ tì lên tấm nhựa). Lực cản này sinh công âm, làm cơ năng của con lắc giảm dần, do đó biên độ dao động cũng giảm dần. Dao động như vậy gọi là dao động tắt dần.

b) Về chu kì (hay tần số) dao động:

Trên đồ thị, khoảng cách theo phương thời gian giữa các đỉnh (hoặc các đáy) liên tiếp gần như không đổi trong suốt quá trình dao động. Vì tấm nhựa chuyển động đều nên khoảng thời gian giữa hai lần bút dạ ghi lại cùng một trạng thái là bằng nhau.

Điều đó cho thấy chu kì (và do đó tần số) dao động của con lắc gần như không thay đổi, xấp xỉ bằng chu kì (tần số) dao động riêng của con lắc. Như vậy, mặc dù biên độ giảm dần nhưng chu kì dao động của dao động tắt dần coi như không đổi theo thời gian.

Kết luận: Khi con lắc dao động tắt dần, biên độ giảm dần theo thời gian, còn chu kì (tần số) dao động coi như không đổi.

Đáp số

Biên độ dao động giảm dần theo thời gian (do lực cản làm cơ năng giảm) → dao động tắt dầnChu kì (tần số) dao động gần như không đổi theo thời gian

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.