Sách giáo khoa Vật lí 11

Giải Câu hỏi trang 25 SGK Vật lí 11

Bài 6. Dao động tắt dần. Dao động cưỡng bức   Đã kiểm

Đề bài

Hãy tìm trong thực tế ví dụ về dao động tắt dần và cho biết trong mỗi trường hợp thì dao động tắt dần là có lợi hay có hại.

Lời giải

Dao động tắt dần là dao động có biên độ (và cơ năng) giảm dần theo thời gian. Nguyên nhân là do lực cản của môi trường (lực ma sát, lực cản không khí…) sinh công âm, làm cơ năng của vật chuyển hóa dần thành nhiệt. Trong thực tế có rất nhiều dao động tắt dần; dưới đây là một số ví dụ kèm nhận xét sự tắt dần là có lợi hay có hại tùy theo mục đích sử dụng.

a) Chiếc võng (hoặc xích đu) sau khi được đẩy

Khi đẩy cho võng dao động rồi để yên, biên độ của võng giảm dần rồi dừng hẳn do lực cản không khí và ma sát ở điểm treo.

→ Có hại: ta muốn võng tiếp tục đu lâu nên phải thỉnh thoảng đẩy thêm để bù năng lượng, duy trì dao động.

b) Bộ giảm xóc (giảm chấn) của ô tô, xe máy

Khi xe đi qua chỗ xóc, lò xo cùng bộ giảm chấn (pit-tông chuyển động trong dầu) làm dao động của thân xe tắt rất nhanh.

→ Có lợi: xe nhanh chóng ổn định trở lại, người ngồi trên xe đỡ bị xóc nảy, xe chạy êm và an toàn. Đây chính là mục đích thiết kế của bộ giảm xóc.

c) Con lắc đồng hồ quả lắc khi không được lên dây cót

Nếu không có bộ phận cung cấp năng lượng bù, biên độ dao động của quả lắc giảm dần do ma sát ở trục và lực cản không khí, khiến đồng hồ chạy chậm rồi ngừng.

→ Có hại: ta cần đồng hồ dao động đều đặn và liên tục, nên phải có cơ cấu cấp năng lượng (dây cót, pin) để duy trì dao động.

d) Cánh cửa gắn bộ hãm thủy lực (bộ đóng cửa tự động)

Khi mở rồi buông tay, cánh cửa dao động và được bộ hãm làm tắt dần nhanh, cửa từ từ đóng lại mà không đập mạnh.

→ Có lợi: cửa đóng êm, không gây va đập và tiếng ồn.

Kết luận: Dao động tắt dần có thể có lợi khi ta cần triệt tiêu nhanh những dao động không mong muốn (giảm xóc ô tô, bộ hãm cửa…), nhưng có hại khi ta muốn duy trì dao động lâu dài (võng, con lắc đồng hồ…). Lợi hay hại là tùy theo mục đích sử dụng trong từng trường hợp.

Đáp số

Võng/xích đu tự dừng dần: tắt dần có hại (phải đẩy thêm để duy trì)Bộ giảm xóc ô tô, xe máy: tắt dần có lợi (xe chạy êm, ổn định nhanh)Con lắc đồng hồ không được lên dây cót: tắt dần có hại (đồng hồ ngừng chạy)Cánh cửa có bộ hãm thủy lực: tắt dần có lợi (cửa đóng êm, không va đập)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.