Giải Câu hỏi 1 trang 45 SGK Vật lí 12
Đề bài
Hãy lập phương trình bằng một cách biến đổi trạng thái khác cách trong Hình 11.1 để chứng tỏ: Quá trình chuyển trạng thái không phụ thuộc cách chuyển trạng thái mà chỉ phụ thuộc trạng thái đầu và trạng thái cuối.
Sơ đồ gồm ba ô trạng thái của một khối lượng khí xác định, nối với nhau bằng hai mũi tên. Ô (1) ở trên bên trái ghi (trạng thái đầu); ô (2) ở trên bên phải ghi (trạng thái cuối); ô (1') ở giữa phía dưới ghi (trạng thái trung gian). Một mũi tên đi từ ô (1) xuống ô (1') được ghi chú là 'Đẳng nhiệt' (nhiệt độ giữ không đổi ở , áp suất đổi từ sang ). Một mũi tên khác đi từ ô (1') lên ô (2) được ghi chú là 'Đẳng áp' (áp suất giữ không đổi ở , nhiệt độ đổi từ sang ). Như vậy khí chuyển từ trạng thái (1) qua trạng thái trung gian (1') tới trạng thái (2) theo đường: đẳng nhiệt rồi đẳng áp.
Lời giải
Phân tích đề: Ta chọn cách biến đổi khác với Hình 11.1: đưa khối khí từ trạng thái đầu (1) sang trạng thái cuối (2) qua trạng thái trung gian (1') theo hai quá trình liên tiếp:
- (1) (1'): quá trình đẳng nhiệt (giữ không đổi, áp suất đổi từ sang ), trạng thái (1') có thông số .
- (1') (2): quá trình đẳng áp (giữ không đổi, nhiệt độ đổi từ sang ), trạng thái (2) có thông số .
a) Quá trình đẳng nhiệt (1) (1'): Áp dụng định luật Boyle:
b) Quá trình đẳng áp (1') (2): Áp dụng định luật Charles (thể tích tỉ lệ với nhiệt độ tuyệt đối khi áp suất không đổi):
c) Kết hợp (1) và (2): Vì vế trái của hai biểu thức cùng bằng nên:
Chuyển vế (chia hai vế cho , nhân hai vế với ):
d) Nhận xét: Dù chọn đường biến đổi đẳng nhiệt rồi đẳng áp (khác với đường trong Hình 11.1), ta vẫn thu được đúng hệ thức . Biểu thức này chỉ chứa thông số của trạng thái đầu (1) và trạng thái cuối (2), không chứa thông số của trạng thái trung gian. Vậy sự chuyển trạng thái của khối khí không phụ thuộc vào cách (đường) chuyển mà chỉ phụ thuộc vào trạng thái đầu và trạng thái cuối.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.