Giải Câu hỏi 1 trang 72 SGK Vật lí 12
Đề bài
Khung dây dẫn trong Hình 17.2 ở vị trí nào thì suất điện động có giá trị cực đại? Giải thích.
Hình gồm hai phần gắn với nhau theo thời gian. Phần trên vẽ khung dây dẫn hình chữ nhật MNPQ ở năm vị trí liên tiếp (đánh số 1 → 5) khi khung quay đều quanh một trục thẳng đứng (đường nét đứt), đặt trong từ trường đều có cảm ứng từ nằm ngang hướng sang phải. Vị trí 1: mặt phẳng khung song song với (cạnh QP ở trên, cạnh MN ở dưới), pháp tuyến khung vuông góc với . Vị trí 2: khung đã quay một phần tư vòng, mặt phẳng khung vuông góc với (pháp tuyến song song với ). Vị trí 3: mặt phẳng khung lại song song với (quay nửa vòng so với vị trí 1, các cạnh QP, MN đổi chỗ cho nhau). Vị trí 4: mặt phẳng khung vuông góc với . Vị trí 5: mặt phẳng khung song song với , trở lại giống hệt vị trí 1 (khung đã quay trọn một vòng). Phần dưới là đồ thị suất điện động (trục tung, đơn vị V) theo thời gian (trục hoành, đơn vị s), có dạng đường hình sin. Đường cong xuất phát từ gốc O đi lên, đạt giá trị cực đại đúng ở vị trí 1, trở về 0 ở vị trí 2, xuống giá trị cực tiểu ở vị trí 3, trở về 0 ở vị trí 4, rồi lại lên cực đại ở vị trí 5. Khoảng thời gian từ vị trí 1 đến vị trí 5 được ghi là một chu kì của suất điện động xoay chiều. Như vậy suất điện động có độ lớn cực đại ( hoặc ) khi mặt phẳng khung dây song song với (vị trí 1, 3, 5) và bằng 0 khi mặt phẳng khung dây vuông góc với (vị trí 2, 4).
Lời giải
Phân tích hiện tượng:
Suất điện động cảm ứng xuất hiện trong khung dây tuân theo định luật cảm ứng điện từ Faraday:
tức là độ lớn của suất điện động tỉ lệ với tốc độ biến thiên của từ thông qua khung dây, chứ không phải tỉ lệ với bản thân từ thông.
Xét các vị trí của khung:
- Khi mặt phẳng khung vuông góc với (vị trí 2, 4): pháp tuyến của khung song song với nên từ thông qua khung đạt cực đại. Nhưng ngay lúc này khung đang quay qua vị trí mà từ thông vừa tăng tới đỉnh rồi bắt đầu giảm, nên tốc độ biến thiên từ thông bằng 0 → suất điện động .
- Khi mặt phẳng khung song song với (vị trí 1, 3, 5): pháp tuyến của khung vuông góc với nên từ thông qua khung bằng 0. Tuy nhiên tại đây khung đang quét ngang qua các đường sức nhanh nhất, từ thông đổi dấu (từ chiều này sang chiều kia) nên tốc độ biến thiên từ thông là lớn nhất → suất điện động có độ lớn cực đại ( hoặc ).
Đối chiếu với đồ thị: Đồ thị – cho thấy đạt tại vị trí 1 và 5, đạt tại vị trí 3 (các vị trí mặt phẳng khung song song ), và bằng 0 tại vị trí 2, 4 (mặt phẳng khung vuông góc ) — hoàn toàn phù hợp.
Kết luận: Suất điện động có giá trị cực đại khi mặt phẳng khung dây song song với vectơ cảm ứng từ (tức pháp tuyến của khung vuông góc với ), ứng với các vị trí 1, 3, 5 trong hình.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.