Sách giáo khoa Vật lí 12

Giải Mở đầu trang 82 SGK Vật lí 12

Bài 19. Điện từ trường. Mô hình sóng điện từ   Đã kiểm chéo

Đề bài

Thang sóng điện từ bao gồm rất nhiều vùng như hồng ngoại, tử ngoại, ánh sáng nhìn thấy,... Sóng điện từ được tạo thành và lan truyền như thế nào?

Lời giải

Đây là câu hỏi mở đầu, trả lời dựa trên nội dung Bài 19 về điện từ trường và mô hình sóng điện từ.

a) Sóng điện từ được tạo thành như thế nào?

- Theo thuyết điện từ của Maxwell: tại một nơi trong không gian, nếu có một điện trường biến thiên theo thời gian thì nó sinh ra một từ trường biến thiên ở vùng lân cận; ngược lại, một từ trường biến thiên theo thời gian lại sinh ra một điện trường biến thiên (điện trường xoáy).
- Điện trường biến thiên và từ trường biến thiên không tồn tại riêng rẽ mà luôn chuyển hoá lẫn nhau, liên hệ mật thiết với nhau, tạo thành một trường thống nhất gọi là điện từ trường.
- Khi một điện tích dao động (chuyển động có gia tốc), nó tạo ra điện trường và từ trường biến thiên quanh nó. Chính sự biến thiên và chuyển hoá liên tục giữa hai trường này là nguồn gốc sinh ra sóng điện từ.

b) Sóng điện từ lan truyền như thế nào?

- Điện trường biến thiên ở một điểm sinh ra từ trường biến thiên ở điểm lân cận, từ trường biến thiên này lại sinh ra điện trường biến thiên ở điểm xa hơn nữa... Cứ như thế, quá trình chuyển hoá này lan truyền ra xa trong không gian, tạo thành sóng điện từ truyền đi.
- Sóng điện từ là sóng ngang: tại mỗi điểm, vectơ cường độ điện trường E⃗\vec{E} và vectơ cảm ứng từ B⃗\vec{B} luôn vuông góc với nhau và cùng vuông góc với phương truyền sóng v⃗\vec{v}. Ba vectơ E⃗\vec{E}, B⃗\vec{B}, v⃗\vec{v} tạo thành một tam diện thuận.
- Sóng điện từ truyền được trong cả môi trường vật chất và trong chân không. Trong chân không, sóng điện từ truyền với tốc độ bằng tốc độ ánh sáng: c≈3⋅108 m/sc \approx 3\cdot10^{8}\ \text{m/s}.
- Các vùng của thang sóng điện từ (hồng ngoại, tử ngoại, ánh sáng nhìn thấy, sóng vô tuyến, tia X...) đều có cùng bản chất là sóng điện từ, chỉ khác nhau về tần số (và bước sóng).

Đáp số

Sóng điện từ sinh ra do điện trường biến thiên và từ trường biến thiên liên tục chuyển hoá lẫn nhau (điện từ trường)Lan truyền ra xa trong không gian (kể cả chân không) dưới dạng sóng ngang với E⃗⊥B⃗⊥v⃗\vec{E}\perp\vec{B}\perp\vec{v}, tốc độ trong chân không c≈3⋅108c\approx 3\cdot10^{8} m/s

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.