Sách giáo khoa Vật lí 12

Giải Hoạt động 1 trang 111 SGK Vật lí 12

Bài 23. Hiện tượng phóng xạ   Đã kiểm chéo

Đề bài

Tìm hiểu qua sách báo, internet về tác hại của phóng xạ đến sức khoẻ của con người và cho biết:

a) Các loại phơi nhiễm phóng xạ.

b) Biểu hiện khi bị phơi nhiễm phóng xạ.

c) Cách phòng tránh nhiễm phóng xạ.

Lời giải

a) Các loại phơi nhiễm phóng xạ

Dựa vào con đường và nguồn gây chiếu xạ, có thể phân loại phơi nhiễm phóng xạ thành:

- Phơi nhiễm ngoài (chiếu ngoài): cơ thể bị chiếu bởi nguồn phóng xạ nằm bên ngoài (tia γ\gamma, tia X, chùm hạt từ máy móc, chất phóng xạ trong môi trường, bụi phóng xạ...).
- Phơi nhiễm trong (chiếu trong): chất phóng xạ xâm nhập vào bên trong cơ thể qua đường hô hấp (hít phải khí, bụi phóng xạ), đường tiêu hoá (ăn, uống phải thức ăn, nước nhiễm xạ) hoặc qua da, vết thương hở; khi đó các tia phóng xạ (nhất là tia α\alpha, tia β\beta) tác dụng trực tiếp lên các mô, cơ quan bên trong.

Ngoài ra có thể phân theo mức độ: phơi nhiễm cấp tính (liều lớn trong thời gian ngắn) và phơi nhiễm mạn tính (liều nhỏ kéo dài).

b) Biểu hiện khi bị phơi nhiễm phóng xạ

Tia phóng xạ ion hoá làm tổn thương, phá huỷ tế bào và phân tử ADN, gây ra các biểu hiện:

- Cấp tính (liều cao): mệt mỏi, buồn nôn, nôn, tiêu chảy, sốt; bỏng da, rụng tóc; giảm số lượng tế bào máu (hồng cầu, bạch cầu); tổn thương tuỷ xương, hệ tiêu hoá; liều rất cao có thể gây tử vong.
- Mạn tính / lâu dài (liều thấp kéo dài): tăng nguy cơ ung thư (máu, tuyến giáp...), đục thuỷ tinh thể, suy giảm miễn dịch, vô sinh; gây đột biến gene, dẫn tới dị tật di truyền cho thế hệ sau.

c) Cách phòng tránh nhiễm phóng xạ

Dựa trên ba nguyên tắc cơ bản giảm liều chiếu — thời gian, khoảng cách, che chắn:

- Giảm thời gian tiếp xúc với nguồn phóng xạ.
- Tăng khoảng cách đến nguồn (liều giảm nhanh theo khoảng cách).
- Che chắn bằng vật liệu phù hợp (tấm chì, bê tông, tường dày...) để chặn tia.
- Dùng trang bị bảo hộ (áo chì, kính, găng tay, mặt nạ) và thiết bị đo liều (liều kế) để kiểm soát liều nhận được.
- Tuân thủ quy tắc an toàn bức xạ: không ăn uống, không hít bụi ở khu vực có phóng xạ; quản lí, cất giữ, xử lí chất thải phóng xạ đúng quy định; cảnh báo và cách li khu vực nhiễm xạ.
- Khám sức khoẻ, kiểm tra định kì cho người làm việc trong môi trường phóng xạ.

Đáp số

Phơi nhiễm ngoài (chiếu ngoài) và phơi nhiễm trong (chiếu trong, qua hô hấp – tiêu hoá – da)Cấp tính: buồn nôn, nôn, mệt mỏi, bỏng da, rụng tóc, giảm tế bào máu, có thể tử vong; lâu dài: ung thư, đột biến gene, suy giảm miễn dịch, vô sinhGiảm thời gian, tăng khoảng cách, che chắn; dùng bảo hộ và liều kế; tuân thủ quy tắc an toàn bức xạ

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.