Mục lục Bài 186/186
Sách giáo khoa Vật lí 12

Giải Bài 6 trang 122 SGK Vật lí 12

Bài 25. Bài tập về vật lí hạt nhân   Đã kiểm chéo

Đề bài

Dược chất phóng xạ FDG có thành phần là đồng vị 918F^{18}_{9}\text{F} với chu kì bán rã là 110 phút, được sử dụng trong chụp ảnh cắt lớp PET. Dược chất này được sản xuất bằng cách bắn phá vào các hạt đồng vị 818O^{18}_{8}\text{O} nhờ một loại hạt được tăng tốc bằng máy gia tốc (Hình 25.4).

a) Xác định loại hạt được tăng tốc trong máy gia tốc biết rằng ngoài 918F^{18}_{9}\text{F}, sản phẩm bắn phá còn có neutron và phát xạ tia gamma.

b) Trước khi chụp ảnh cắt lớp PET, bệnh nhân sẽ được tiêm liều lượng dược chất FDG để đảm bảo độ phóng xạ trên mỗi kg cân nặng là 0,1 mCi không đổi. Hai bệnh nhân cùng cân nặng, cùng sử dụng FDG trong cùng một đợt sản xuất, nhưng được tiêm ở 2 thời điểm cách nhau 60 phút. Hỏi người nào sẽ được tiêm lượng FDG nhiều hơn? Xác định phần trăm lượng FDG nhiều hơn này cần được tiêm.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 122 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 25.4. Ảnh chụp máy gia tốc tại Trung tâm Chiếu xạ Hà Nội (ảnh minh hoạ, không chứa số liệu để giải).

Lời giải

a) Xác định loại hạt được tăng tốc

Phản ứng bắn phá có dạng:

11X+818O→918F+01n+γ^{1}_{1}X + {}^{18}_{8}\text{O} \rightarrow {}^{18}_{9}\text{F} + {}^{1}_{0}n + \gamma

Gọi hạt được tăng tốc là ZAX^{A}_{Z}X. Áp dụng định luật bảo toàn số khối và bảo toàn điện tích (tia γ\gamma không mang điện, không có số khối):

- Bảo toàn số khối: A+18=18+1⇒A=1A + 18 = 18 + 1 \Rightarrow A = 1
- Bảo toàn điện tích: Z+8=9+0⇒Z=1Z + 8 = 9 + 0 \Rightarrow Z = 1

Vậy hạt được tăng tốc là 11X^{1}_{1}X với A=1, Z=1A = 1,\ Z = 1, tức là hạt proton 11p^{1}_{1}p (hạt nhân hiđrô 11H^{1}_{1}\text{H}).

b) Người nào được tiêm nhiều FDG hơn và nhiều hơn bao nhiêu phần trăm

Độ phóng xạ của một lượng FDG giảm theo thời gian theo quy luật phân rã:

H=H0 2−t/T=H0 e−λt,λ=ln⁡2TH = H_0\, 2^{-t/T} = H_0\, e^{-\lambda t},\quad \lambda = \frac{\ln 2}{T}

Do cùng một đợt sản xuất, độ phóng xạ riêng (độ phóng xạ trên mỗi đơn vị khối lượng FDG) cũng giảm dần theo thời gian. Để mỗi kg cân nặng đạt độ phóng xạ 0,1 mCi như nhau, lượng FDG cần tiêm tỉ lệ nghịch với độ phóng xạ riêng tại thời điểm tiêm. Người được tiêm muộn hơn (sau 60 phút) sẽ ứng với độ phóng xạ riêng đã giảm, nên phải tiêm nhiều FDG hơn.

Gọi m1, m2m_1,\ m_2 là lượng FDG tiêm cho người sớm (lúc tt) và người muộn (lúc t+60t+60 phút). Vì độ phóng xạ của lượng tiêm cho mỗi người phải bằng nhau nên:

m1 e−λt=m2 e−λ(t+60)m_1\, e^{-\lambda t} = m_2\, e^{-\lambda (t+60)}

m2m1=eλ⋅60=2 60/T=2 60/110≈1,459\frac{m_2}{m_1} = e^{\lambda\cdot 60} = 2^{\,60/T} = 2^{\,60/110} \approx 1,459

Vậy phần trăm lượng FDG người tiêm muộn cần nhiều hơn:

m2−m1m1=260/110−1≈1,459−1=0,459=45,9%\frac{m_2 - m_1}{m_1} = 2^{60/110} - 1 \approx 1,459 - 1 = 0,459 = 45,9\%

Kết luận: Người được tiêm muộn hơn 60 phút cần được tiêm nhiều FDG hơn, nhiều hơn khoảng 45,9 % ≈ 46 %.

Đáp số

Hạt proton 11p^{1}_{1}p (hạt nhân hiđrô)Người tiêm muộn (sau 60 phút) cần nhiều hơn, khoảng 45,9% ≈ 46%

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.