Của NGHIÊM . THAM
Nguyên Giám-đốc Viện Khảo-Cỏ
Gtáo-Sư tại Đại-Học Võn-Khoo Soigon
và Đại-Học. vụn-Hạnh
ỌC LỊCH-SỬ VIỆT-NAM, ta thấy luôn-luôn nói
2 đến một dân-tộc trước đây ở những miền
đồng-băng của Trung-Việt, đã từng nhiều lần
đem quân tới đánh phá các tỉnh ở phía Bắc Tuung-Việt và có khi
quân-đội đó tới phá cả thành Thăng-Leng nhiều lần vào hồi cuối
thế-kỹ XV,
/Dân-tộc đã có một quá-khứ hùng-mạnh đó là dân-tộc Chàm.
Người Chàm lập quốc từ năm 192, hồi đó nước Việt-Ñam
còn đang bị người Trung-Hoa đô-h3. Đó là nước Lâm-Ấp. Đến
thế-kỷ thứ VIlÍ, ta thấy sử Trung-Hoa dùng danh-từ Hz'Jịãn—`ì,_l:.:"curng
đề chỉ-.Vương-Quốc của người Chầm. Và từ cuối thế-kỷ thứ IX, ta
thấy Vương-Quốc Chầm được gọi là Chiêm-Thành.
Người Chàm chịu ảnh- ủ'ởng rất sâu-sắc của mn—gzản và
.hpc-thuật của Ẩn-Độ. Hiện nay từ Quảng-Nam vềo đến W1an-Tẵlêt,
ta còn thấy nhiều tháp xây băng gạch, rất đồ-sộ còn đứng vững.
Đó là những kiến-trúc tôn-giáo của đạo . Bà-La-Môn hay của đạo
Phật. Có những tháp đã dược xây cất từ hơn một nghìn năm nay,
từ thế-kỷ thứ VII. Tháp xây sau hết là ở thế-kỷ XVII. Ngay từ thế-kỷ
thứ ÍV, ta đã thấy những bia do các vua Chàm dựng lên. I`lIÌLĨ'l`lvg
bịa nầy dùng chữ Phạn (Sanskrit) về cả chữ Chầm cồ nữa. Những
bia, những tháp là những di-tích của người Chàm. Những tài-liệu
dó chứng tỏ là ngáy từ hồi lập quốc người Chầm đã là một nước
chịu ảnh-hưởng của văn-minh Ấn-Đậ. Những kiều tháp không kiều
nào hoàn-toần giống nhau, là những công-trình kiến-trúc của một
dân-tộc có một nền văn-minh rất cao vầ của một nước cường-thịnh.
Viện Bảo-Tàng Đà-Nẵng trưng-bầy những tác-phầm điêu-khắc của
người Chàm. Có xem những pho tượng ở Viện Bảo-Tàng Đà-Nẵng,
ta mới rõ được là mỹ-thuật của người Chàm khi trước đã đạt được
trình-độ rất cao.
Từ xưa, đạo Bà-La-Môn đã là tôn-giáo chính. Cũng có thời
Chiêm-Thành theo dạo Phật. Tại Dồng-Dương (Quảng-Nam) ta
còn thấy di-tích một ngôi chùa thờ Phật rất lớn. Tại quận An-Phước
gần Phan-Rang, cách đây vài năm có đào được vài pho tượng
Phật. Từ một nghìn năm nay, đã có một số lớn người Chàm theo
Hồi-Giáo.
Chiêm-Thành đã là một nước hùng-cường ở Đông-Nam
Á-Châu từ hơn một nghìn năm nay. Nếu quân-đội Mông-Cồ sang
xâm-chiếm Việt-Nam bị quân nhà Trần đánh thua thì ta cũng nên
biết là quân-đội Mông-Cồ cũng dã chẳng gặp may đất trên
Chiêm-Thành.
'Nhưng từ năm 1471, sau nhiều cuộc chiến-tranh. khốc-bại
với Cambodge và với Việt-Nam, nước Chiêm-Thành đã bước sang
giai-đoạn suy-vong.
Vìtrơng lịch-sử hai giống- Chầm và-Việt.đã nhiều lần phải
đụng-độ với nhau và nhất là từ thế-ký XV đến ncy.: người Việt đã
sống chung với người Chầm ở Trung-Việt nên chắc-chắn là giữa
hai giống người đó, đã có nhiều ảnh-hưởng hỗ-tương. Ta có thề
chắc-chắn từ Quảng-Nam vào đếu Phan-Thiết, trong nhiều người
Việt đều có pha máu Chầm Ñếu ta nghiên-cứu kỹ thì ta sẽ còn
thấy là văn-minh Việt-Nam đã chịu nhiều ảnh-hướng của văn-minh
Chầm. Âm-nhạc miền Trung đã chịu nhiều inh-hưởng của ân
nhạc Chăm. Mỹ-thuật Việt-Ñam cũng có chịu á»h-hưởng mỹ. U uậ.
Chàm. Những cồ-vật thời Lý (1009 1225) đào được ở di-ích
Trên đây là phần đầu tài liệu — bấm Đọc sách để xem đầy đủ.