Giải Câu hỏi trang 35 Chuyên đề Ngữ văn 11
Đề bài
Gió, mưa, nắng,... là hiện tượng tự nhiên; còn lễ hội, cưới hỏi, thờ cúng,... là hiện tượng xã hội. Hãy nêu một số ví dụ về hiện tượng xã hội và thử giải thích cơ sở để bạn coi đó là những hiện tượng xã hội.
Gợi ý trả lời
Phân biệt hiện tượng tự nhiên và hiện tượng xã hội
Hiện tượng tự nhiên (gió, mưa, nắng,...) nảy sinh và vận động theo quy luật của tự nhiên, tồn tại khách quan, không phụ thuộc vào ý muốn, hoạt động hay sự thoả thuận của con người. Trái lại, hiện tượng xã hội là những hiện tượng chỉ xuất hiện khi có con người sống thành cộng đồng; chúng do con người tạo ra trong quá trình chung sống, mang tính cộng đồng, được quy ước, truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác và luôn gắn với một nền văn hoá nhất định. Dưới đây là một số ví dụ:
a) Tiếng nói (ngôn ngữ) của một dân tộc. Đây là hiện tượng xã hội vì: ngôn ngữ chỉ nảy sinh trong cộng đồng người, do cả cộng đồng sáng tạo và quy ước mà thành (vì sao con vật này gọi là "trâu", vật kia gọi là "bàn" hoàn toàn do cộng đồng thoả thuận, không phải do tự nhiên quy định); nó được học hỏi, truyền lại từ đời này sang đời khác và biến đổi theo lịch sử xã hội. Một người sống tách biệt khỏi cộng đồng sẽ không tự nhiên có ngôn ngữ.
b) Lễ hội, phong tục (Tết Nguyên đán, giỗ Tổ, hội làng,...). Đây là hiện tượng xã hội vì chúng do con người đặt ra, tổ chức và duy trì theo tập quán chung của cộng đồng; chúng mang ý nghĩa tinh thần, gắn với tín ngưỡng, đạo lí "uống nước nhớ nguồn" và bản sắc văn hoá dân tộc, được trao truyền qua các thế hệ chứ không tự có trong tự nhiên.
c) Trang phục, cách ăn mặc theo từng vùng miền, dân tộc (áo dài, áo tứ thân, trang phục của các dân tộc thiểu số,...). Đây là hiện tượng xã hội vì cách lựa chọn, kiểu dáng, màu sắc trang phục là sản phẩm của thị hiếu thẩm mĩ, quan niệm và thói quen chung của một cộng đồng, biểu thị bản sắc văn hoá và biến đổi theo thời đại, chứ không do quy luật tự nhiên tạo ra.
d) Pháp luật, đạo đức, các quy tắc ứng xử (luật giao thông, nội quy trường học, lễ phép chào hỏi,...). Đây là hiện tượng xã hội vì chúng do con người thoả thuận, ban hành và cùng tuân theo nhằm duy trì trật tự của cộng đồng; chúng chỉ tồn tại trong xã hội loài người và thay đổi theo từng thời kì, từng cộng đồng.
Cơ sở chung để coi đó là hiện tượng xã hội: tất cả đều (1) chỉ nảy sinh khi con người sống thành cộng đồng; (2) do con người tạo ra, quy ước và cùng chấp nhận; (3) mang tính cộng đồng, được truyền từ thế hệ trước sang thế hệ sau; (4) gắn với một nền văn hoá và biến đổi theo lịch sử xã hội — khác hẳn hiện tượng tự nhiên vốn tồn tại khách quan ngoài ý muốn con người.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.