Giải Câu hỏi trang 42 Chuyên đề Ngữ văn 11
Đề bài
Bạn thấy có những từ ngữ nào mới xuất hiện trong thời gian gần đây? Bạn có dùng những từ ngữ ấy không và dùng trong trường hợp nào?
Gợi ý trả lời
Đây là câu hỏi gợi mở, yêu cầu người học quan sát thực tế đời sống ngôn ngữ và tự liên hệ bản thân (kết nối với nội dung *Phần 2 – Sự phát triển của ngôn ngữ trong đời sống xã hội*). Có thể trình bày theo ba ý:
a) Những từ ngữ mới xuất hiện trong thời gian gần đây
Trong đời sống hằng ngày, nhất là trên mạng xã hội, báo chí và trong giao tiếp của giới trẻ, xuất hiện nhiều từ ngữ mới. Có thể chia thành mấy nhóm:
- Từ vay mượn tiếng nước ngoài (chủ yếu tiếng Anh): *streamer, youtuber, tiktoker, livestream, podcast, idol, trend, review, order, deadline, seen, inbox, feedback…* — gắn với công nghệ, mạng xã hội, lối sống hiện đại nên du nhập rất nhanh.
- Từ do người Việt tự tạo hoặc gán nghĩa mới: *chốt đơn, bóc phốt, thả tim, trà xanh, chữa lành, flex (khoe), cà khịa, gato (ghen ăn tức ở)…* — từ cũ mang nghĩa mới hoặc từ hoàn toàn mới nảy sinh từ cộng đồng mạng.
- Từ phản ánh sự kiện, hiện tượng của thời đại: *giãn cách, phong tỏa, F0, học trực tuyến, chuyển đổi số, kinh tế xanh, trí tuệ nhân tạo (AI)…* — ra đời do nhu cầu gọi tên sự vật, hiện tượng mới.
Sự xuất hiện của các từ ngữ đó cho thấy ngôn ngữ luôn vận động, phát triển cùng đời sống xã hội: xã hội có cái mới thì ngôn ngữ phải có từ ngữ mới để gọi tên, diễn đạt.
b) Em có dùng những từ ngữ ấy không
Em có dùng một số từ ngữ mới trong giao tiếp hằng ngày, nhất là khi trò chuyện với bạn bè hay nhắn tin trên mạng xã hội (ví dụ: *inbox, seen, trend, review, chốt đơn…*). Tuy nhiên em dùng có chọn lọc, ưu tiên những từ đã quen thuộc, dễ hiểu, không lạm dụng từ lóng tối nghĩa hoặc dễ gây hiểu lầm.
c) Dùng trong trường hợp nào
- Trong hoàn cảnh giao tiếp thân mật, không trang trọng: nói chuyện với bạn bè cùng lứa, bình luận trên mạng xã hội, nhắn tin cá nhân — khi đó từ ngữ mới làm lời nói gần gũi, sinh động, hợp không khí trò chuyện.
- Hạn chế/không dùng trong hoàn cảnh trang trọng: khi viết bài tập làm văn, làm bài kiểm tra, trình bày trước lớp, viết đơn từ, giao tiếp với thầy cô, người lớn tuổi… thì dùng từ ngữ toàn dân, chuẩn mực để bảo đảm sự trong sáng, lịch sự của tiếng Việt.
→ Việc dùng từ ngữ mới cần phù hợp với hoàn cảnh, đối tượng và mục đích giao tiếp; tiếp nhận cái mới nhưng vẫn giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt.
*(Đây là câu hỏi liên hệ mở, mỗi người có thể nêu những từ ngữ và trải nghiệm khác nhau; phần trên là một cách trả lời tham khảo.)*
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.