Chuyên đề học tập Toán 11

Giải Bài 1.11 trang 20 Chuyên đề Toán 11

Bài 5. Phép dời hình   Đã kiểm chéo

Đề bài

Trong Hình 1.31, BAMBAM và CANCAN là các tam giác vuông cân tại AA. Hãy chỉ ra một phép quay biến tam giác ABCABC thành tam giác AMNAMN.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 20 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 1.31: Điểm AA ở giữa bên trái. Tam giác BAMBAM vuông cân tại AA với BB ở phía trên, MM ở bên phải (góc AA vuông, AB=AMAB = AM). Tam giác CANCAN vuông cân tại AA với CC ở phía trên gần tâm, NN ở phía dưới (AC=ANAC = AN). Tam giác ABCABC (màu đỏ) có đỉnh AA, BB (trên), CC (giữa). Tam giác AMNAMN (màu xanh) có đỉnh AA, MM (phải), NN (dưới).

Lời giải

Phân tích. Phép quay cần tìm phải giữ nguyên đỉnh AA (vì AA là đỉnh chung của hai tam giác ABCABC và AMNAMN), nên tâm quay chính là điểm AA. Ta đi tìm góc quay bằng cách xét ảnh của BB và của CC.

Bước 1. Ảnh của BB qua phép quay tâm AA.
Tam giác BAMBAM vuông cân tại AA nên:
AB=AMvàBAM^=90∘.AB = AM \quad\text{và}\quad \widehat{BAM} = 90^\circ.
Theo Hình 1.31, khi quay tia ABAB theo chiều kim đồng hồ (chiều âm) một góc 90∘90^\circ thì tia ABAB trùng với tia AMAM. Kết hợp với AB=AMAB = AM, ta được: phép quay tâm AA góc quay −90∘-90^\circ biến điểm BB thành điểm MM.

Bước 2. Ảnh của CC qua phép quay tâm AA.
Tam giác CANCAN vuông cân tại AA nên:
AC=ANvàCAN^=90∘.AC = AN \quad\text{và}\quad \widehat{CAN} = 90^\circ.
Cũng theo Hình 1.31, góc CAN^\widehat{CAN} được xác định cùng chiều với BAM^\widehat{BAM}; do đó khi quay tia ACAC theo chiều kim đồng hồ một góc 90∘90^\circ thì tia ACAC trùng với tia ANAN. Kết hợp với AC=ANAC = AN, ta được: phép quay tâm AA góc quay −90∘-90^\circ biến điểm CC thành điểm NN.

Bước 3. Kết luận.
Phép quay tâm AA góc quay −90∘-90^\circ (tức quay theo chiều kim đồng hồ một góc 90∘90^\circ) biến:
A↦A,B↦M,C↦N.A \mapsto A,\qquad B \mapsto M,\qquad C \mapsto N.
Vậy phép quay đó biến tam giác ABCABC thành tam giác AMNAMN.

Kiểm tra lại. Phép quay là một phép dời hình nên bảo toàn khoảng cách; do đó AB=AMAB = AM, AC=ANAC = AN và BC=MNBC = MN, nghĩa là △ABC=△AMN\triangle ABC = \triangle AMN — phù hợp với việc ba đỉnh A, B, CA,\,B,\,C lần lượt biến thành A, M, NA,\,M,\,N.

Đáp số

Phép quay tâm AA, góc quay −90∘-90^\circ (quay theo chiều kim đồng hồ một góc 90∘90^\circ)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.